Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook
Browsing articles in "Column"

Bitachon

Op 26 oktober vorig jaar had onze vereniging VTM aan de jaarlijkse ledenvergadering een studiemiddag gekoppeld die ging over het onderwerp veiligheid. Inleiders waren vredesactivist Jan Schaake en theoloog Bram Grandia.
Jan hekelde de ‘veiligheidsmanie’: steeds meer dingen worden gedefinieerd als een veiligheidsprobleem, bijv. het opvangen van vluchtelingen en de aanvoer van grondstoffen voor onze economie. Daarbij wordt niet geanalyseerd hoezeer ons buitenlandse en economische beleid onveiligheid voor anderen oplevert. Veiligheid is een primaire menselijke behoefte, maar wordt steeds meer verbonden met geweld. Vrede zou in de beeldvorming niet gekoppeld moeten worden aan veiligheid, maar aan gerechtigheid – dat is een goede profetische traditie die ook de vredesbeweging koestert.

Bram zette in bij de ideologie van de nationale veiligheid, met haar Manichese tweedeling tussen goeden en kwaden. Er wordt een vijandsbeeld geschapen, gekoppeld aan machten en mensen die ‘onze levenswijze’ bedreigen. De natie neemt de plaats in die God vroeger toekwam. Dat illustreerde hij met het woord ‘bitachon’: dat betekent in de Hebreeuwse bijbel zoiets als Godsvertrouwen, maar in het moderne Ivriet duidt het op het militaire veiligheidssysteem van de staat Israel.

Onze zusterorganisatie ‘Kerk en Vrede’ brengt in september een special uit van haar blad ’Vredesspiraal’ die zal gaan over veiligheid.

Ik ga nog even door op het genoemde begrip ‘bitachon’. Ook in bijbelse tijden gebeurde het al: het doen van een vals beroep op het gevoel van veiligheid. De profeet Jesaja hoorde de Ene al tegen hem zeggen: “Wat men vreest zul jij niet vrezen, niet daarvoor beven!”(hoofdstuk 8 : 12). De profeet moet een pels in de luis van de machtigen zijn, een struikelblok. Meedoen met de grootmachten van de eigen tijd corrumpeert, betrekt een volk in een machtsspel waarin mensen zomaar weer opgeofferd worden.

Lastig is dat profeten niet een gegarandeerd werkzaam alternatief kunnen aanbieden. De heersers in Israel worden verwezen naar vertrouwen op de Ene – maar wat levert dat op? Martin Buber legt uit dat een profeet als Jesaja Godsvertrouwen koppelt aan het zelfvertrouwen als volk, dat een eenheid vormt die een eigen weg durft te gaan. De boeken van Mozes doelen hierop met het begrip ‘heiligheid’ – Buber duidt dit als: zich afzonderen als een ‘heilig’ volk, om door de bijzondere levensvorm uitstralend in te werken op de volkerenwereld. Hij duidt dit aan als ‘het theo-politieke moment’ (zie zijn boek over de ontwikkeling van het bijbelse Israel, ‘Het geloof der profeten’).

Wat zou het een verfrissende zegen zijn als ‘christelijke politiek’ zo’n concept zou omwerken en uitwerken voor onze situatie… Dat kan natuurlijk niet in een theocratisch model, maar wel in pogingen een eigen menslievende en vredesgezinde positie te zoeken. Een uitdaging dus!

En tenslotte: als we om te beginnen de veiligheid van de kwetsbaren nu eens voorop zouden stellen? Ik denk aan de asielzoekers die wij (de EU) in Griekse modderkampen hebben opgesloten; aan de toekomstige generaties die op een kapot gebruikte aarde dreigen te moeten leven; aan het Defensie-personeel dat met onveilig materiaal moet werken; aan de kinderen die misbruikt blijven worden.

Wees waakzaam!

Kerkelijk/theologisch begon het nieuwe jaar met een behoorlijke storm, met de ophef rond de “Nashville-verklaring. Zelden zal de kerk, de theologie zo in de publieke belangstelling hebben gestaan als de afgelopen weken. Alle media, van links tot rechts, van zwaar orthodox, tot volledig seculier, maakten er melding van. Schreven uitgebreide analyses en lieten veel theologen en dominees aan het woord, die er hun licht over mochten laten schijnen. Zelfs de premier werd er over bevraagd.

Of deze aandacht nu allemaal positief te duiden is, is nog maar even de vraag. Dat er een publieke verontwaardiging ontstond over de maatschappelijke en kerkelijke positie van homoseksuelen en transgenders kun je positief duiden. Gelukkig kent ons land, en een deel van de kerk, hierin verworvenheden, dat iedereen welkom is, dat mensen nooit mogen worden uitgesloten, die we niet meer zonder slag of stoot prijsgeven. Maar tegelijkertijd had verontwaardiging ook iets merkwaardigs. We deden nu alsof het letterlijk als een donderslag bij heldere hemel kwam. Maar we wisten toch dat deze opvattingen leefde binnen de orthodoxie? Of waren we zo naïef geworden dat we dachten dat de orthodoxie zich zou hebben aangepast aan de liberale mainstream opvattingen rond seksualiteit. Tegelijkertijd legt deze ophef ook nog iets anders bloot. Dat is namelijk de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst. Beide een groot goed in onze samenleving. Daarmee zeggen we impliciet dat deze groepen mensen het recht hebben, hoe pijnlijk ze ook zijn, op hun (geloofs)opvattingen. Vanuit de optiek van onze vereniging is er theologisch van alles in te brengen tegen hun interpretatie van de Bijbel. Tegen hun waarheidsclaim waarbij god onbeschaamd wordt gebruikt. En daarom is het ook goed, dat er op vele fronten, in de verschillende media, een theologisch tegenwoord wordt gevoerd, tegen deze orthodoxe waarheidsclaim. We mogen blij zijn dat er een fundamentele theologisch en maatschappelijke kritiek wordt geformuleerd. Laten we daar vooral niet mee stoppen, ook nu de storm enigszins is gaan liggen en het stof neergedaald. Maar laten we ook niet naïef zijn; mensen met deze orthodoxe opvattingen blijven onder ons aanwezig en dat vergt waakzaamheid, om te voorkomen dat de kerkelijke en maatschappelijke verworvenheden van binnenuit worden uitgehold.

WAT IS VTM?

Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie.

Belangrijke activiteiten zijn de uitgave van het periodiek Ophef en het publiceren van theologische portretten.

Via Ophef wil de VTM het maatschappelijke en theologische debat stimuleren!

BENT U AL LID VAN DE VTM?

Heeft u zich al eens afgevraagd waarom u dat nog niet bent? Want dat kan heel makkelijk via: secretariaatvtm@gmail.com

 

WAAROM HEEFT U NOG GEEN ABONNEMENT OP OPHEF?

Dat geeft uren leesplezier voor een relatief klein bedrag. En het kan namelijk heel makkelijk! Stuur een mail naar secretariaatvtm@gmail.com