Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Kapitaal als nieuwe religie

Over Arend Th. van Leeuwen (1918-1993) Theoloog in crisistijd
Theo Salemink

 

dr. Theo Salemink, 2014
76 pag. isbn 978 90 5263 239 1

prijs € 8,00 bestellen

 

De marxistische theoloog Arend Th. van Leeuwen ging als hervormd zendeling naar Indonesië, steunde de onafhankelijkheidsbeweging en kwam in conflict met zijn eigen partij, de PvdA. Zijn proefschrift uit 1947 ging over een middeleeuwse islamitische theoloog: Al Ghazzali als apologeet van de Islam. Zijn afscheidsrede aan de katholieke universiteit in Nijmegen in 1985 was getiteld Over de doodsgrens. “Wij leven in een bezeten tijd. En wij weten het”, zo begint zijn rede, naar een woord van Huizinga. En daartussen strekken zich bijna veertig jaar aan engagement en kritische theologie uit. Hij was directeur van Kerk en Wereld, hield zich bezig met de islam en het marxisme, met secularisatie en Koude Oorlog, met ‘ontwikkeling door revolutie’, maar ook met ‘profetie in een technocratische tijd’. Hij was sinds 1971 hoogleraar aan de katholieke Universiteit van Nijmegen. Zijn magnus opus stamt uit 1984 en was getiteld De nacht van het kapitaal. Hij pleitte voor een economische theologie. Hij noemde zich zelf een ‘structureel atheïst, maar meende dat de joods-christelijke traditie een unieke bron was voor religie- en ideologiekritiek, juist in deze seculiere tijd. Op persoonlijk vlak was hij vroom en bijbels. Van geboorte remonstrants, werd hij hervormd en werkte later aan een katholieke theologische faculteit. Hij stierf in 1993. De zegetocht van de neoliberale beweging na zijn dood heeft zijn economische theologie tijdelijk ‘verduisterd’, maar de bankencrisis sinds 2008 werpt een nieuw licht op Van Leeuwen’s fundamentele kritiek op het kapitaal en op andere ‘wanen’ van de burgerlijke samenleving. Hij zag in het kapitalisme een nieuwe ‘kosmische religie’ verschijnen, maar nu van volstrekt seculier aard.

 

lees meer