Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 1 1995

 

ophef 1995 1Redactioneel

 

Als gevolg van het, in de loop der eeuwen, steeds meer op de voorgrond treden van de rede, heeft ooit de gedachte aan zoiets als ‘terug naar de natuur’ post kunnen vatten. Maar daar kan ‘natuurlijk’ geen sprake van zijn. Er bestaat niet een weg terug naar de natuur. Rousseau, met zijn romantische opvatting daarvan, werd al terecht gekritiseerd door iemand als De Sade, die wel heel plastisch de morele onverschilligheid van de natuur aan de orde stelde, nadat de tot verlichting gekomen mens de bovennatuurlijke schraging en e godsdienstige duiding van de natuur had ondermijnd. De Sade toonde daarmee aan dat de mens alleen door culturele regulatie aan de morele onverschilligheid van de natuur zou kunnen ontkomen, en wel door het steeds weer in het leven roepen van dwang- en disciplineringssystemen en daarbij horende theoretische en morele rechtvaardigingen, waaronder, als gevolg van de vermeende eigenmachtigheid van de rede, ook de meest afschuwelijke (zoals over de rassen of over de seksuele ‘natuur’ van mensen). Sindsdien zitten we in last voor wat betreft het bepalen van onze verhouding tot de natuur, en van de verhouding tussen cultuur en natuur. De van God los gedachte rede verwerd veelal tot een louter instrumentele rede ten behoeve van het zelfbehoud van de mensen. En niemand zal kunnen beweren dat de resultaten niet even spectaculair als ook altijd hoogst tegenstrijdig zijn geweest. Naast onbegrensd lijkende exploitatie en duizelingwekkende technologische beheersingsmogelijkheden van de natuur, is er ook altijd weer de ons verwarrende vaststelling dat we niet alleen de natuur steeds weer schenden en verraden, waarvan velen het slachtoffer zijn, maar haar ook nog steeds niet ‘aan onze kant’ hebben, want niet kennen. Deze overwegingen vormden onder andere een uitgangspunt bij het bedenken van dit nummer van Ophef, waarbij we dachten aan zeer uiteenlopende perspectieven: theologische, ethische, agrarische, biologische en cultuur- en ideologiekritische. Het resultaat is zodoende een nogal divers geheel van artikelen geworden, die op nogal uiteenlopende manieren van doen hebben met de vraag naar de verhouding van ‘natuur en cultuur’. Het door ons beoogde debat wordt daarmee dan ook zeer verscheiden aan de orde gesteld. We hopen echter dat de opgenomen artikelen een aanzet zijn voor een verdere, meer gerichte problematisering. De eerste artikelen betreffen het platte land (land- en tuinbouw en veeteelt, hier en elders), onder het teken van de voortgaande (bio-)technische industrialisering. Gerrit Buunk vraagt in Boer en geloof naar de betekenis van pastoraat vanuit de kerken. Al lijken wetenschappers (economen, technologen), politici en managers sturing aan de ontwikkeling te geven, toch doet de crisis die momenteel ‘het platte land’ treft zich voor als een ‘natuurverschijnsel’ met een bovennatuurlijke leiding, terwijl het alles van doen heeft met de wereldwijde vrije marktpolitiek. In Op zoek naar de bron van haar bestaan schrijft Riky Schut-Hakvoort over hoe deze crisis ervaren wordt door (ook) de vrouwen, en waar zij de inspiratie vandaan zouden kunnen halen om hun strijd vol te houden en onderlinge verbondenheid en verbondenheid met land en dieren te bewaren. Karel Blanksma en Meüs Stellingwerf bezochten een boer en ervoeren, waar zij verslag van dien in En de boer zag dat het goed was, hoe hij de veranderingen op jet boerenbedrijf, de landbouwpolitiek en de huidige crisis begrijpt en tegemoet treedt. Hielke Wolters ondervraagt in Wie heeft er baat bij technologie de ethische aspecten van de technologische ontwikkelingen, en stelt met verwijzing naar ervaringen in India, met een aldaar tégen westerse ontwikkelingsmodellen gerichte strijd, de reductionistische, rationalistische concepten van wetenschap en kritiek. Op meer reflexief niveau vraagt Karel Blanksma in Om het bestaan naar welke theologische bemiddeling mogelijk is om de – inmiddels dringende – ecologische kwestie aan de orde te stellen zonder dat daarbij vrouwen opnieuw geïdentificeerd dreigen te worden met de ‘natuur’. In De lokroep van de natuurlijke selectie gaat Willem van der Meiden in op de nog immer niet uitgewerkte en door de theologie nog nauwelijks verwerkte effecten van Darwins ontdekking dat de mens geen speciaal product van de schepping is maar een fase in de evolutie, en de mensheid derhalve eindig is. Hoewel er, zo tekent Pieter van der Schoot aan in Natuur of cultuur, weliswaar sprake is van ‘cultuur-dank-zij-de-middelen-van-de-natuur’, biedt ‘de natuur’ zelf niet een voor de hand liggend aanknopingspunt voor enig stringent stelsel van normen en waarden voor seks. Hij licht dit toe met kritische kanttekeningen bij de niet aflatende, maar bij nadere beschouwing stevig in vooroordelen gefundeerde, pogingen van hersenonderzoekers, biologen, endocrinologen en genetici het gedrag van seksuele minderheden neuro-endocrinologisch of genetisch te verklaren. Wessel ten Boom bespreekt in Kom en Zie naar de beloften Marquardts voortgezette poging om d e theologie te herschrijven in ontmoeting met het jodendom. Waarbij hij wel een stevige noot met Marquardt te kraken heeft in verband met de bijbelse duiding van de homoseksualiteit. Vanaf dit nummer zal Hans Groenewegen poëzie (of literatuur) recensies bijdragen. In Tegelijk wordt de poëzie van Hans Tentije besproken. Tevens heeft het blad een nieuw uiterlijk gekregen, waarvoor Robbert Zweegman de layout verzorgde.

 

Hans Peter Gramberg

 

Inhoud:

 

1.   Redactioneel

      Hans Peter Gramberg

2.   Boer en geloof

      Gerrit Buunk

3.   Op zoek naar de bron voor haar bestaan

      Riky Schut-Hakvoort

4.   En de boer zag dat het goed was

      Karel Blanksma en Meüs Stellingwerf

5.   Wie heeft er baat bij technologie?

      Hielke Wolters

6.   Natuur

      Wessel ten Boom

7.   Om het bestaan

      Karel Blanksma

8.   De lokroep van de natuur selectie

      Willem van der Meiden

9.   Natuur of cultuur

      Pieter van der Schoot

10. Kom en zie naar de beloften

      Wessel ten Boom

11. Tegelijk

      Hans Groenewegen

12. Oproepen

13. Prikbord