Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 2 1996

Ophef 1996 2Redactioneel

 

Neen-zeggen

Woorden als ja en nee evenzogoed als de woorden goed en slecht hebben geen eigen betekenis, want zijn afhankelijk van waarop ze slaan. nu lijkt er inmiddels nog maar weinig in onze samenleving ergens op te slaan. De indruk is dan ook dat het obstinate nee, uit te spreken als nei of nog platter variant, een in veler mond bestorven woord is als uitdrukking van een moderne levensinstelling en die inhoudt dat men nièt genegen is als individu ook maar enige structurele bijdrage te leveren aan het verbeteren van ons samenleven en die van anderen, want ‘waar slaat het allemaal nog op?’. Met een welbewuste verzetshouding heeft dat echter weinig tot niets van doen. Evenmin overigens met een welbewuste egocentrische hedonistische houding, waar Bolkenstein en de Paus zich zorgen over zeggen te maken, want voor de meesten is het werkelijke hedonisme louter de wijkende horizon van de reclamespotjes op TV die ze inmiddels allang hebben leren weg te zappen, want het onbereikbare wordt vermoeiend om steeds maar naar te moeten kijken. Het probleem is evenwel dat ze er niet bepaald opstandiger door worden maar wel consumptieverlangender of verlangend naar meer consumptievermogen. En wie zal hen dat bestrijden, onder het dictaat van de kapitalistische markt?

In dit nummer van OPHEF wilden wij als redactie weer eens het ‘neen-zeggen’, evenwel als positieve verzetshouding, tégen de strekkling van de maatschappelijke ontwikkelingen aan de orde stellen. Zowel in het groot (gedacht) en theologisch begrepen als in het klein (vanuit de onmiddellijke werksituaties van de mensen of in de alledaagse levensbereiken). En dit als nadere beschouwingen op het fenomeen dat in deze fragmentaire tijd en wereld de moraal ofwel de ethiek – begrepen ook in de praktische uitwerking ervan in politiek handelen van individu of beweging/partij – problematisch organiseerbaar (b)lijken. De uitwerking van deze (redactionele) intentie heeft heel bescheiden geresulteerd in een aantal artikelen, die diverse en op diverse manieren enkele mogelijke verzetshoudingen – neenzeg-houdingen – belichten of erover rapporteren of ertoe oproepen. Maar neen-zeggen, als positieve of als positief bedoelde verzetshouding, is niet ook altijd gelijk gericht. Sterker, het kan heel verschillende doeleinden beogen. De volgehouden antikapitalistische inzet van Dick Boer is onvergelijkbaar anders dan bijvoorbeeld de kritiek van fundamentalistische christenen (op de liberale samenleving en theologie) uit begin van deze eeuw of die van het islamitisch fundamentalisme van vandaag de dag, al is dit laatste wel degelijk ook antikapitalistisch in retoriek en wellicht ook qua strekking, maar niet dubbelzinnig.

Dit nummer begint met een verhaal van Dick Boer over hoe hij zijn antikapitalistische houding wenst vol te houden en theologisch gemotiveerd denkt te kunnen volhouden. Kees van Duin – in de dooperse traditie – herinnert aan de Bijbelse kritiek op alle (vormen van)Staat(vorming). Terwijl Judith de Lange rapporteert over en om navolging vraagt van haar neen-zeggen tégen de identificatieplicht (op het werk). De kwalijke ondergraving van de zondagsrust vormt het onderwerp van de bespreking door Esther van der Panne van C.B. Posthumus Meyes boek Een dag van staken. Zuinig zijn op de zondag. Wessel ten Boom verdicht vervolgens op zijn onnavolgbare en gewaarde wijze bijbel theologisch het Nee. Esther van der Panne bepleit een aanmerkelijker boosaardiger uitdrukking geven van ons verzet en protest. Van een geheel ander en eigen kaliber is Nico Bakker theologisch verzet, zijn neen zeggen tégen de geschiedenis, welke Wessel ten Boom onder onze aandacht brengt, terwijl hij er toch ook zijn kritische kanttekeningen bij plaatst. Sandra Veen hebben we bereid gevonden haar lezing voor de Ignatius Stichting te Amsterdam over religieus fundamentalisme ter beschikking van OPHEF te stellen. Ze laat zien dat de strekking ervan altijd nog dubbelzinniger en context afhankelijk is dan de woorden fundamenteel en fundamentalistisch willen zeggen en inmiddels ons lijken te zeggen. De exegese door Sytze de Vries over Jozef en Potifar is – hoewel al elders reeds gepubliceerd – gekozen als passend binnen het thema. In het buiten-thema gedeelte twee In Memoriam betreffende twee theologen die hun invloed niet hebben gemist en nog invloed zullen hebben in de ook OPHEF dragende bewegingen.

Tevens een verslag van de dag Onverzoend Europa op 11 mei jl.. Ed Skubisz doet verslag van een gesprek over de mogelijke patstelling waar vele christelijke emancipatie bewegingen, waaronder VTM, in terecht lijken te zijn gekomen. Wij publiceren dit verslag in twee delen, omdat het anders een heel lang artikel zou zijn geworden maar ook om aan te geven dat de thematiek of zo u wilt problematiek inderdaad ons ‘ausdauer’ vraagt en oproept mee te denken over hoe weer élan terug te brengen in kritische bewegingen. Hans Groenewegen bespreekt de nieuwste poëzie van Neeltje Maria Min. De oplettende lezer zal ontdekken dat in dit nummer ontbreken het toegezegde meer persoonlijk gerichte artikel over Willem van der Meidens betekenis voor Opstand en Ophef en de beoogde besprekingen van Katholieken in de moderne tijd en Herfsttij van de moderne tijd. U blijft deze tegoed houden.

 

Hans Peter Gramberg

 

Inhoud

1.   Redactioneel

      Hans Peter Gramberg

2.   Een kwestie van plaats

      Dick Boer

3.   Bijbelse kritiek op de staat

      Kees van Duin

4.   Een eenzame klus

      Judith de Lange

5.   De zondag – boegbeeld in de strijd tegen continudienst

      Esther van der Panne

6.   Nee

      Wessel ten Boom

7.   Boosaardig

      Esther van der Panne

8.   Ouderwets. De aarde is nog niet betreden

      Hans Peter Gramberg

9.   Nee tégen de geschiedenis

      Wessel ten Boom

10. Letter en geest

      Sandra Veen

11. Opnieuw zonder mantel

      Sytze de Vries

12. Ter herinnering aan Ton Naastepad

      Wil van Berge Henegouwen

13. Een uitstaande erfenis. Bij de dood van Rudi van Roon

      Kees van Stralen

14. Kritische distantie of patstelling van de kritiek

      Ed Skubisz

15. Europa, Europa/Een verslag

      Wessel ten Boom

16. Kindsbeen

      Hans Groenewegen

17. Prikbord, Aankondigingen