Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 2 1999 Identiteit

Ophef 1999 2Redactioneel

De eeuwige vrede is een droom en niet eens een mooie, en de oorlog een schakel in Gods wereldorde. In haar komen de nobelste deugden van de mens tot uiting. Von Moltke, 1880. Wie zijn wij? Het is 80 jaar geleden dat temidden van de naoorlogse verwarring Rosa Luxemburg werd vermoord en in het Berlijnse Landwehrkanal gegooid. Vijf jaar daarvoor stemde tot haar ontsteltenis de gehele SPD-fractie – Karl Liebknecht incluis – voor het oorlogskrediet; en eensgezind werd de oorlog begonnen. Maar Luxemburg zocht naar een ‘wij’ aan de oorlog voorbij. Opnieuw is er begonnen aan een oorlog vanuit de euvele hoop de vijand in korte tijd een lesje te leren – en dit keer geeft ‘links’ (Clinton Clair, Schröder, Kok) zich niet gewonnen, m aar loopt vooralsnog voorop. Toen waren het de Duitse idealen, nu zijn het de Westerse. Dat is geen gering verschil – zeggen wij. Toen werd ‘der ewige Gott’ aangeroepen. Nu zijn het de universele mensenrechten. Maar wie zijn ‘wij’? Ook nu lijkt de oorlog een middel om eindelijk de idealen kracht bij te zetten. Om weer even onszelf te zijn. En ook nu wordt (werd?) gedacht dat dat kan, zonder er echt voor te hoeven bloeden. Ik weet niet wat cynischer is: je eigen manschappen per tienduizenden de dood in te sturen voor een kilometer terreinwinst, of een oorlog te beginnen vanuit een veilige afstand – en dan te suggereren dat het daarbij zal blijven. Wie zijn wij? In elk geval een land in oorlog. En ontstellend is om te zien hoe wordt geloofd in een oorlog met schone handen. Is er een ‘wij’ aan de oorlog voorbij? Kosovo bloedt.

In deze Ophef vooral aandacht voor de kunst van het ‘wij’ zeggen. In En zij gewonnen zich een voorgeslacht stelt Franz-Joseph Hirs de vraag naar de mogelijkheid onszelf een geschiedenis, en daarmee identiteit te geven. Wie zijn wij eigenlijk, en waarom beroepen wij ons zo graag alleen op een geschiedenis van slachtoffer, maar niet op die van de daders? Een discussie tussen James Baldwin en Margareth Mead. Dit artikel staat overigens niet op zich. Ophef heeft twaalf mensen gevraagd een artikel te schrijven over een figuur uit heden of verleden die naar hun mening niet aan de vergetelheid mag worden prijsgegeven. De komende jaren hopen wij – elk nummer één – deze STORM VAN GETUIGEN in Ophef vrolijk voorbij te laten waaien, om ons, nu ja, toch iets van identiteit te geven? Het probleem van Identiteit is ook volop aanwezig in de drie artikelen die volgen. Will Verhoef gaat uitgebreid in op de vier cahiers die zijn verschenen rondom het studieproject Ambivalenties van de (post) moderniteit. Een postmoderne God zonder identiteit: hoe nodig ook, maar dreigt daar niet ook elk engagement achter de horizon te verdwijnen? Nico van der Perk vertelt hoe hij ook zonder glorende toekomst als diaconaal consulent wil vasthouden aan dit engagement, zonder terug te kunnen naar ‘die oude God daarboven’. Harm Dane tenslotte denkt verder over “dat simpele woordje ‘wij’, dat een onoplosbaar raadsel in zich bergt”, en zet daarmee het gesprek voort over Videcs ‘De verlokkingen van de hemel’ uit Ophef 98 -4/5. De wij van Y wijsheid. Tamis Wever verplaatst zich in een exegese van Prediker 8 in de huid van Qohelet, en probeert diens ervaring van leegte minder pessimistisch te duiden dan doorgaans het geval is. Wat de wijze doet in deze absurde wereld is, aan de wijsheid voorbij, de kier naar God openhouden. Hans Groenewegen gaat in op de bundel Niets bestendiger van Eva Gerlach. Ook bij Gerlach klinkt sterk de twijfel door over het bewaren van een identiteit. Een van de ernstigste theologische vraagstukken is natuurlijk die van de identiteit van ‘de Joden’, met name bij de evangelist Johannes. Voor wie het niet weet: hierover worden reeds langer de degens gekruist tussen Amsterdam en Brussel en Berlijn, om van Rome en Jeruzalem maar te zwijgen. Zo ook in Ophef. De beurt is aan Peter Tomson, die in zijn bespreking van het proefschrift van Ype Bekker hartstochtelijk pleit voor een historische lezing van de Schrift náást de liturgisch-theologische, al was het alleen om elk louter theologische identiteit bij te sturen en telkens opnieuw in te vullen. Of de twee heren elkaar raken blijft de vraag – maar raken Johannes en Lukas elkaar? Dat het ergens om gaat moge intussen duidelijk zijn. Bij wie het ook ergens om ging was ‘rooie dominee’ Buskes. Dick Boer geeft een prikkelende recensie van de onlangs verschenen biografie van Buskes van de hand van E.D.J. de Jongh, waarin onder andere wordt ingegaan op Buskes’ houding t.a.v. ‘Christenen voor het Socialisme’, en maakt zelfkritische opmerkingen. Zelfkritiek wordt ten slotte ook geleverd door Berthil Oosting, die terugkijkt op zijn werk bij DISK en vertelt over het mede door hem geïnitieerde project van Arbeidsvitaminen. Hoe komt DISK tot een nieuwe identiteit van apostolaat waarin oog is voor werknemers én werkgevers? (Zie ook de studiedag elders in Ophef aangekondigd.) Ruim elf jaar is ondergetekende redacteur geweest van Ophef en één van zijn voorlopers, Opstand. Maar ook aan deze identiteit komt nu een einde. Met de naam Ophef heb ik destijds, na het opheffen van alle onrecht, ook iets willen uitdrukken van het hart omhoog, een opheffer als hefoffer, en daarin niet versagen. Vijf jaar inmiddels bestaat ons blad. Een nieuwe hoofdredacteur is nog niet gevonden, maar een nieuwe toon zal zeker opklinken. Bijvoorbeeld die van Lucien van Liere, die nieuw is aangetreden als redacteur. Maar ook verder houden wij, om dit woord nog één keer te gebruiken, ons aanbevolen. Voor wie ik heb vermoeid met ál te lange en dialectische artikelen, het ga u goed. En de overigen: van hetzelfde.

 

Wessel ten Boom

 

Inhoud

1.   Redactioneel

      Wessel ten Boom

2.   En zij gewonnen zich een voorgeslacht – Inleiding op de serie Storm van getuigen

      Franz-Joseph Hirs

3.   God over het goddelijk – over transcendentie en postmoderniteit

      Will Verhoef

4.   Een pas op de plaats – Hoe te handelen zonder glorende toekomst?

      Nico van der Perk

5.   Wat is “Wij” Een praktisch-theologische reactie op “De verlokkingen van de hemel” van John Videc

      Harm Dane

6.   Niemand weet wat er staat te gebeuren – Een politieke exegese van Prediker 8

      Tamis Wever

7.   Getekend: Tamis

8.   Niets bestendiger – Over de jongste van Eva Gerlach

      Hans Groenewegen

9.   Gesignaleerd I

10. Staat er wat wij wensen dat er staat? Over het Johannes-evangelie, in gesprek met Ype Bekker

      Peter Tomson

11. Dominee Buskes – Gedachten bij een biografie

      Dick Boer

12. De kwaliteit van de arbeid – de Arbeidsvitaminen van Disk

      Berthil Oosting

13. Heftig

14. Prikbord/Gesignaleerd II