Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 2 2003 Maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Ophef 2 2003Redactioneel

“Maatschappelijk verantwoord ondernemen”, in dit nummer regelmatig afgekort als MVO, is het onderwerp van het themagedeelte van deze Ophef. Het is, zoals bij lezing zal blijken, een omstreden onderwerp: voor sommigen is maatschappelijk verantwoord ondernemen een mogelijkheid nog iets van linkse uitgangspunten overeind te houden in een politiek klimaat, dat links weinig ruimte laat, voor anderen is het een contradictio in terminis: ondernemen is erop gericht winst te realiseren voor de ondernemer en is dus in principe niet maatschappelijk verantwoord. Voor mensen die in de jaren zestig en zeventig politiek bewust zijn geworden lijkt het op een PPT-CPN discussie. Maar de PPR en de CPN zijn beide ter ziele en links moet zich in de veranderde politieke situatie opnieuw profileren. Redenen genoeg om die discussie ook binnen VTM en in de kolommen van Ophef te voeren. En het is ook echt een discussie, want het bijzondere van dit themagedeelte is, dat we niet alleen mensen met verschillende opvattingen hebben gevraagd hier hun licht over te laten schijnen, maar er ook voor gezorgd is, dat enkele auteurs steeds een of meer bijdragen van anderen al hadden gezien en daarop konden reageren. Ik ga het onderwerp hier niet inleiden, want dat dot Trinus Hoekstra in het openingsartikel. Trinus was binnen onze redactie en ook op zijn werkplek als mededirecteur van DISK een van de aanstichters van het debat over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ronald Jeurissen, docent van Nijenrode, Dick Boer, AB Kerssies en Rien Brouwer zijn de andere deelnemers aan het debat. Met dat ik de namen vermeld, realiseer ik me, dat het een rijtje mannennamen is en dat dit misschien ook wel kenmerkend is voor dit debat. Dat Anne Kooi ook nog een recensie schreef over het boek “Schone schijn” van Eveline Lubbers verandert niet zo veel aan deze vaststelling. Zo gaat het in Ophef op en neer: een “Zorg-nummer” met vooral vrouwen als auteur, een “Ter Schegget-nummer” met vooral mannen als auteur, een ‘Geweld-nummer”, waarin weer meer vrouwen schrijven en nu een “MVO-nummer” met vooral mannen als auteur. Er zijn dus kennelijk mannen- en vrouwen- onderwerpen en het is niet verrassend welke dat zijn. Daar moeten we het als redactie maar eens uitvoerig over hebben. Naast het themagedeelte zijn er de vaste rubrieken: Hans Groenewegen over poëzie, Johannes Diepersloot als verzamelaar van Zwerfvuil en dit keer Edward Skubisz met een Pools klinkende Heftig. Tot slot wijs ik u op enige recent verschenen boeken en spannende conferenties voor als u deze zomer eens iets anders wilt doen.

Op deze plaats tenslotte een kort woord ter nagedachtenis van de op 27 april jl. overleden Dorothee Sölle (geboren in 1929 in Keulen). Ze heette eigenlijk Dorothee Nipperdey, maar de naam van haar eerste man, Dietrich Sölle, met wie ze in 1954 trouwde en van wie ze in 1964 scheidde, is ze altijd blijven gebruiken, ook nadat ze in 1969 trouwde met Fulbert Steffensky. Ze groeide op in de tijd van het naziregime en daarvan is ze zich haar hele leven bewust gebleven. Nationale en internationale bekendheid verwierf ze in 1965 toen ze op de Kirchentag een rede hield met als titel “ook buiten de kerk is kerk” (ook in het Nederlands verschenen in 1967 in de bundel “De waarheid is concreet”). Het was wat je noemt een eye-opener, waarin niet de afgrenzing (wanneer hoor je er nog bij, wat moet je geloven of doen om bij de kerk gerekend te kunnen worden), maar de openheid (de gezindheid van Jezus en zijn betrokkenheid op z.g. randfiguren) uitgangspunt was. Sindsdien heeft Sölle een veertigtal boeken geschreven, bijna allemaal ook in het Nederlands vertaald, waarmee ze een van de meest gelezen theologen van onze tijd werd. Als je mensen vraagt, wie de grootste theoloog van de twintigste eeuw was, zullen misschien wel acht op de tien “Karl Barth” zeggen, maar op de vraag wat ze dan van Barth gelezen hebben, zal het verdacht stil blijven. Maar heel veel mensen hebben wel iets van de goed leesbare boeken van Sölle gelezen: Juweeltjes als “Fantasie en gehoorzaamheid” en “Kies het leven”, ontroerende dichtbundels als “De langste adem” en ‘Leren vliegen”, mystiek bevlogen werken als “De heenreis” en “Mystiek en verzet”. Het politiek avondgebed (toen tegen de oorlog in Vietnam), waarmee ze eind jaren zestig in Keulen begon, werd een heuse trend, die in talloze steden binnen en buiten Duitsland werd gevolgd. Je kon niet spreken van een ‘Theologie van Sölle”, want Sölle volgde de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op de voet en haar theologisch spreken was altijd een tijdgebonden spreken; de waarheid was voor haar concreet: wat vraagt God hier en nu van ons. In die zin is ze voor mij de meest uitgesproken volgeling van Bonhoeffer als (ook politiek en ook feministisch) bewuste theologe in een geseculariseerde wereld, die haar theologische uitspraken zo formuleerde, dat ze voor iedereen, of je nu wel of niet bij een kerk hoorde, verstaanbaar waren. Mijn ontmoetingen met haar in het kader van internationale conferenties eind jaren zeventig koester ik als dierbare herinneringen. Het Personenlexikon Religion und Theologie, in 1998 (sic) uitgegeven door Martin Greschat, dat aan Paul Tillich b.v. meer dan twee pagina’s besteedt, acht haar een hele zin waardig: Sölle, Dorothee (D.S.-Steffensky; *1929), ev. Theologin, 1975 Gastprof. für ST am Union Theological Semnary in New York, Vertreterin einer politische Theologie. U begrijpt: had ze niet in Amerika gedoceerd, dan zou ze helemaal niet genoemd zijn en het feit dat ze een politieke theologie aanhangt is voldoende om haar de diskwalificeren. Haar betrokkenheid bij het ontstaan van de beweging Christenen voor het Socialisme (ze was de belangrijkste spreekster op het oprichtingscongres van de Duitse beweging Christen für den Sozialismus dat – ik dacht in 1973 – in Arnhem werd gehouden), haar inzet voor de vredesbeweging, haar strijd voor ecologisch bewustzijn, de onvergetelijke interviews voor de IKON-televisie… Dorothee Sölle was een unieke vrouw. Haar gedachtenis zij ons tot zegen. In de VTM-reeks over maatschappelijk betrokken theologen (m/v zal dit najaar een boekje van Willemien Roobol over haar verschijnen (die afspraak was overigens al voor 29 april gemaakt.

 

Wilken Veen

 

Inhoud

1.   Redactioneel

      Wilken Veen

2.   Maatschappelijk verantwoord ondernemen! Wat kan de rol van de kerken zijn?

      Trinus Hoekstra

3.   Soms is het wel goud wat blinkt. Serieuze initiatieven van bedrijven voor maatschappelijk verantwoord ondernemen

      Ronald Jeurissen

4.   Te smalle marges. Over de onmogelijkheid God en de Mammon te dienen

      Dick Boer

5.   De markt mores leren. Balanceren tussen naïviteit en fatalisme

     Ab Kerssies

6.   Ethisch consultant of coach? De arbeidspastor op de markt

      Rien Brouwer

7.   Getekend: Tamis

8.   Over het boek “Schone Schijn” van Eveline Lubbers

      Anne Kooi

9.   Gesignaleerd: twee boeken over bedrijfethiek

      Trinus Hoekstra

10. Nog niet afgesloten oorlogen

      Hans Groenewegen

11. Exegese: God of Mammon!

      Trinus Hoekstra

12. Zwerfvuil

      Johannes Diepersloot

13. Twee boeken en een wereld van verschil

      Wilken Veen

14. Maatschappelijk Agogisch Theologische Leerroute

15. Heftig

      Edward Skubisz