Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 2 2015 Geld en kerk

ophef 2 2015Redactioneel

 

“Geld en kerk”, dat is het thema van dit nummer. De eerste vijf artikelen houden zich daarmee bezig en ook de column van onze voorzitter Harry Pals waarmee deze Ophef afsluit gaat hierop in. Daarnaast nog een heel aantal andere artikelen sommigen door de redactie gevraagd anderen ons spontaan toegezonden. Voor de helderheid: we zijn daar blij mee en trots op, maar kunnen niet bij voorbaat garanderen dat we alles direct plaatsen wat ons wordt toegezonden. Dit keer is het een extra dikke Ophef geworden. Dubbelnummers mogen niet meer van Post NL, dus het is gewoon een extraatje voor de vakantie, het volgende nummer valt vast wat dunner uit.
Wie in de kerk over geld praat (dat is tenminste mijn ervaring) weet gelijk: in de kerk heb je twee soorten geld: diaconaal geld en kerkvoogdelijk geld. Dat geld komt langs verschillende wegen binnen. De diaconie krijgt behalve uit giften en collectes vooral geld binnen uit legaten en opbrengsten van bezittingen en vermogen, de kerkvoogdij moet het primair hebben van de kerkelijke bijdrages die haar leden betalen. Het geld gaat er ook op een verschillende manier uit: de kerkvoogdij betaalt de predikanten en onderhoudt kerkgebouwen en pastorieën, de diaconie doet traditioneel aan liefdadigheid, in de huidige tijd vooral via diaconale projecten en instellingen. Dat geld dient gescheiden te blijven, zo luidt een ijzeren wet in de kerk en dat is eigenlijk wel terecht: wat iemand geeft voor de armen kan niet uitbetaald worden aan dominees. We hebben daarom gevraagd om een artikel over het diaconale geld van de kerk. In dat verband schrijft Reanata Rotscheid, advocaat in ruste, lid van VTM en vrijwilliger bij het team van de straatjuristen, een door de Amsterdamse diaconie gefinancierd project, over dat project. Arend Driessen van de Amsterdamse diaconie legt in een kort naschrift uit, hoe de financiering van het project wordt georganiseerd.

De kerkvoogdij houdt zich behalve met het levensonderhoud van de predikanten vooral bezig met kerkgebouwen. Gegeven het feit, dat in de grote steden het aantal kerkleden in de afgelopen dertig jaar is gehalveerd en het aantal kerkgangers nog verder gekelderd zijn er dus veel te veel van die kerken. Die kun je niet zo gemakkelijk kwijt (het is geen huis, het is geen kantoorgebouw). Meestal worden heel geleidelijk hier en daar twee wijkgemeentes samengevoegd. Mijn ervaring in Amsterdam is, dat in de tijd die zo’n samenvoeging vergt, de nieuw te vormen gemeente vaak zozeer is geslonken, dat ze niet groter is dan de grootste voor aanvang van het proces. Je kunt dus gelijk weer beginnen met de volgende fusie. Niet erg praktisch, om het maar voorzichtig uit te drukken. In Enschede besloot men het anders te doen. Van de zeven kerkgebouwen moest men uitkomen op één, één centrale preek- en vierplaats en hooguit wat andere locaties voor andere buurtgerichte activiteiten. Jaco Zuurmond, predikant van de PKN in Enschede vertelt over deze gang van zaken.

Kerk en geld, God en de Mammon, is natuurlijk ook een theologisch en zelfs een theopolitiek thema. Daarover maar liefst twee artikelen: Tiers Bakker, lid van de redactie, medewerker van De Groene Amsterdammer, theoloog/filosoof en gemeen-teraadslid te Amsterdam, gaat zoals we van hem weten en verwachten te rade bij hedendaagse filosofen als Badiou en Agamben, die over de waarde en waardeloosheid van geld schrijven en komt uit bij wat hij een “Glaubenssprung” noemt. “Je moet eraan geloven”, dat heeft in het Nederlands een dubbele betekenis: (1) Je gaat eraan onderdoor… en inderdaad wie het geld tot zijn god maakt, moet eraan geloven en zal er uiteindelijk door verteerd worden. (2) Je moet er geloof aan hechten, je moet geloven, dat de God van de bijbel niets moet hebben van het geloof in geld en het wagen om zelf ook afscheid te nemen van dat (on)geloof.

Trinus Hoekstra, vele jaren maakte hij deel uit van onze redactie, is projectmanager bij Kerk in Actie. In zijn artikel over Geldspraak en Godspraak komt hij, zij het met gebruikmaking van andere bronnen, tot vergelijkbare conclusies. Het kan niet genoeg gezegd worden, maar eigenlijk weten we het allemaal wel: je kunt niet God dienen en de Mammon!

Ook de exegese in dit nummer sluit aan bij het thema: Willemien Roobol legt Johannes 2, 13-22 uit, het verhaal over de tempelreiniging, inderdaad over de macht van de markt en hoe die door Jezus bestreden wordt.

Daarna een heel aantal losse, maar daarom niet minder interessante artikelen.

Hanneke Meulink-Korf hield een toespraak bij het afscheid van Marthe Link en behandelde daarin een buitengewoon belangrijk thema binnen het pastoraat: schaamte. Hanneke is in Nederland één van de voortrekkers van het contextuele pastoraat van wie we heel veel kunnen leren.

Op 9 april was het zeventig jaar geleden dat Bonhoeffer werd vermoord. Ik hield daarover op verschillende plaatsen een toespraak, waarvan ik er één in ingekorte vorm aanbied.

Theo Salemink, lid van VTM en auteur van een groot aantal boeken, laatstelijk over Arend van Leeuwen, schreef met zijn broer Leo een boek over de Achterhoek en de eigen familiegeschiedenis. Dick Boer genoot ervan en schreef erover.

Daarna een klein artikel van Albert van den Heuvel, misschien wel het mooiste wat we jullie dit keer te bieden hebben. De beroemde filosoof Theo de Boer (je weet wel van “De God van de filosofen en de God van Pascal”) was vele jaren inleider op diverse bijeenkomsten van het leerhuis waarvan ik predikant ben. Die bijeenkomsten gingen vooral over Levinas en over poëzie. Theo is drieëntachtig en stopt met dit werk. We organiseerden een klein symposium en vroegen een tiental mensen om een korte toespraak. Zonder anderen tekort te willen doen: de toespraak van Albert van den Heuvel, even oud als Theo de Boer, sprong eruit. Hij bewees eens te meer dat een mens nooit te oud is om te leren en verzoent mij met het feit, dat een groot deel van de leerhuisgangers op leeftijd is.

Wahrheit und Methode van Gadamer, één van de belangrijkste filosofische boeken van de vorige eeuw, is in het Nederlands vertaald, reden voor Wessel ten Boom om zich over dit meesterwerk te buigen en er uitvoerig over te schrijven. Het een recensie noemen zou Wessel tekort doen.

Als altijd is er het zwerfvuil, dat Johannes Diepersloot bij elkaar veegde.

In het vorige nummer boden wij u een interview van Erica Meijers en Herman Meijer met Leo Molenaar, die een biografie over Marcus Bakker schreef. Dick Boer vond dat er over dat boek nog wel iets meer te zeggen valt en dat doet hij dan ook.

Zo vond Hans Dirk van Hoogstraten op zijn beurt, dat er over Arend van Leeuwen nog wel iets meer te zeggen valt, dan Dick in zijn artikel in alweer een veel eerdere Ophef (2014/3) had gedaan. En ook hij doet dat. Hartstikke goed, dat zulke discussies op gang komen. Wie denkt, dat telkens drie maanden wachten op een reactie te lang duurt, kan zijn bijdrage ook aanbieden voor Ophef online (www.vtm-web.nl) en hopen op een vlotter lopende discussie.

In de rubriek Nieuwe Boeken, bespreek ik weer een aantal boeken, die ik in de afgelopen periode aanschafte en die ik u van harte aan wil bevelen. Misschien verbaast u zich er over dat ik over vrijwel alle boeken erg positief ben. Dat ligt aan mijn werkwijze. Als ik een boek niet leuk vind, dan bespreek ik het niet. Ik recenseer niet, maar schrijf een boekenrubriek.

Onze voorzitter, Harry Pals, heeft het laatste woord. Dat zijn column op de plaats van de Heftig staat is toevallig, omdat er geen Heftig was aangeleverd, maar zegt u zelf, wat Harry zegt, kan ook rustig vrij heftig worden genoemd.

 

Namens de redactie wens ik jullie een goede zomer en veel leesplezier.

Wilken Veen

 

Inhoud

1.   Redactioneel

     Wilken Veen

2.   De staat verdrukt, de wet is logen: dakloos in Amsterdam

      Renate Rotscheid

3.   Kerk, kapitaal, vastgoed en crisis…

       Jaco Zuurmond

4.   De waarde van Geld, God en de Mammon

      Tiers Bakker

5.   Economie en welvaart in de ban van ‘geldspraak’?

      Trinus Hoekstra

6.   Handel of inkeer?

      Willemien Roobol

7.   Schaamte, een teer punt in een kostbaar leven

      Hanneke Meulink-Korf

8.   De blijvende actualiteit van Bonhoeffer

      Wilken Veen

9.   De Achterhoek neemt het woord

      Dick Boer

10. Waarom minder meer is

      Albert van der Heuvel

11. Verzet als levenshouding

      Theo Witvliet

12. Waarheid zonder begin en einde

      Wessel ten Boom

13. Communist en democraat

      Dick Boer

14. Arend van Leeuwen als radicaal theoloog

      Hans Dirk van Hoogstraten

15. …zwerfVUIL…

      Johannes Diepersloot

16.  Nieuwe Boeken

      Wilken Veen

17. Theologie en maatschappij

      Harry Pals

18. Vakliteratuur bij Narratio