Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 3 2015 Vrijheid als illusie

Ophef 3 2015Redactioneel

 

We maakten al eerder een nummer over vrijheid (Ophef 2011/3) en toen werden we al keurig op de vingers getikt door de Frankfurtse rabbijn Elisa Klapheck, die haar bijdrage aan dat nummer als titel meegaf: “Het belang van regels”. “Als vrijheid was, wat vrijheid lijkt, wij waren de mensen niet die wij nu angstig zijn..” dichtte Huub Oosterhuis jaren geleden en de redactie van het nieuwe liedboek was zo wijs om het op te nemen als nummer 946. Nee, vrijheid is niet altijd wat het lijkt, vrijheid is maar al te vaak een illusie. Daarom nu nogmaals een themanummer over vrijheid met als titel: “vrijheid als illusie”.

We beginnen in de meest absolute onvrijheid met een artikel van Herke Tichelaar, gevangenispredikant, over het leven in de gevangenis en de angstige vraag, of je buiten zoveel vrijer bent dan binnen. Tiers Bakker, de filosoof in onze redactie, sluit daar bijna naadloos op aan met zijn artikel over de hoge muren van de vrijheid. Hij heeft het over de volstrekte gekte van onze maatschappij, waarin gewone burgers volledig worden gecontroleerd door alle mogelijke instanties, terwijl het bankiers wordt toegestaan het publiek te manipuleren en vele miljoenen afhandig te maken. En als het misgaat dan worden de banken, opnieuw met het geld van het publiek, overeind gehouden. Wanneer die bankiers dan door dat publiek worden beschouwd als graaiers, die zich alleen met hun bonussen bezighouden, dan is er een hoogleraar in de theologie, die het voor die arme bankiers opneemt. In wat voor wereld leven we en van wat voor kerk zijn we lid?

Tiers attendeerde ons ook op een bijzondere publicatie van Frank Mulder: De Geluksmachine, recent verschenen bij Kok in Kampen. De auteur noemt het zelf een uit de hand gelopen manifest en gaf ons, mede namens de uitgever, toestemming om er een hoofdstuk uit te publiceren. We hadden dat nog nooit eerder gedaan, een hoofdstuk uit een boek afdrukken. We doen het nu wel, omdat het zo perfect past bij ons thema en we daarmee vanzelfsprekend het boek bij jullie als lezers van harte aanbevelen.

“In mijn land heerst geen vrijheid”, zegt Tracey Ayero, een jonge lesbienne afkomstig uit Oeganda. Voor homoseksualiteit kun je daar levenslang gevangen worden gezet of zelfs ter dood gebracht. Daarom is ze in Nederland en voert hier actie, maar is ook kritisch over de veronderstelde “vrijheid” in Nederland. Marino Camarasa ging bij haar langs en tekende haar verhaal op.

“Wolnosc” is het Poolse woord voor vrijheid, maar op de vrijheid in het (katholieke) Polen valt ook wel wat af te dingen.

Om het maar kort door de bocht te zeggen: Tracey zou het daar ook niet erg gemakkelijk hebben en dat is een behoorlijk understatement. Onze vroegere redacteur Edward Skubisz woont al meer dan tien jaar in Polen en schrijft zijn verhaal over (on)vrijheid in Polen.

Edward schreef al vaker voor ons, maar we hebben dit keer nog een tweede “buitenlandse correspondent”, Geza Sogor, een vriend uit Transsylvanië, die ik ken van de Bonhoeffer-studiedagen daar. Als hij het woord ‘vrijheid’ hoort, denkt hij nog direct terug aan de jaren onder Ceausescu, het toppunt van onvrijheid. Maar dat het einde van Ceausescu niet zomaar vrijheid betekende, heeft hij nu ook ontdekt. Anders dan Edward is hij niet van oorsprong Nederlandstalig, maar omdat hij een tijdje in Nederland heeft gestudeerd, heeft hij zijn verhaal wel in het Nederlands geschreven. De onvermijdelijke taalfouten heb ik verbeterd, maar ik heb niet alle zinsconstructies veranderd, om niet alle authenticiteit eruit te halen.

Daarmee sluiten we het thematische gedeelte van dit nummer af. Daarnaast zijn er nog heel wat losse artikelen. En ja ook een exegese, of zullen we zeggen: een exegetisch artikel: Dick Boer stelt zich naar aanleiding van het boek Openbaring de vraag, of je je mag verheugen over de ondergang.

Van de losse artikelen eerst het veruit langste, het verhaal dat Rinse Reeling Brouwer hield bij de presentatie van het Ter Schegget-archief op 16 april dit jaar. Het lag dus al even op de plank, maar in de vorige Ophef – die desondanks veel te dik werd – was er geen plaats meer voor. Dat we het nu alsnog afdrukken heeft ook te maken met de eerstvolgende Ter Schegget-studiedag, die de G.H. ter Schegget-stichting samen met De Nieuwe Liefde op 11 december houdt. U kunt zich dus met behulp van Rinses artikel nog even inlezen over de theologie van Ter Schegget. Dat Rinse in zijn artikel niet toe is gekomen aan Ter Scheggets laatste boek, dat over de Bergrede, is alleen maar een voordeel, want dan hoort u ook nog wat nieuws op de studiedag, die zich vooral daarmee bezighoudt.

Het boek dat Rinse schreef over Barth en de gereformeerde theologie, in de rubriek Nieuwe Boeken in de vorige Ophef al aangekondigd, wordt uitvoerig besproken door Maarten den Dulk. Pieter Post, die recent een boekje (in de VTM-reeks) over Frits Kuiper schreef, bespreekt nu de dissertatie van Ferdinand van Melle over Johanna Kuiper, de zuster van Frits Kuiper. Marino Camarasa bespreekt het laatste boek van Klaas Smelik over Antisemitisme en combineert dat met een bespreking van het aangrijpende boek van Oscar Hammelburg Van binnen is alles stuk, over de herinneringen van tweede generatie holocaust-slachtoffers. In mijn rubriek Nieuwe Boeken breng ik nog eens vier nieuwe boeken onder jullie aandacht, zodat er weer genoeg te lezen is als de avonden weer langer worden in het komende najaar. Harry Pals schreef opnieuw een column over Theologie en Maatschappij en Hanneke van der Korst schreef dit keer de “Heftig”. Johannes Diepersloot ontbreekt met zijn Zwerfvuil, dat is de schuld van uw hoofdredacteur, die hem te laat attendeerde op de kopijsluiting.

Tenslotte vertel ik u met een zekere trots dat Arend Driessen mij meldde, dat het artikel van Renata Rotscheid (“De staat verdrukt, de wet is logen: dakloos in Amsterdam”) heeft geleid tot giften aan de diaconie voor het werk van de straatjuristen. De hem onbekende gevers – waarschijnlijk lezers van ons blad – wil hij graag langs deze weg bedanken.

Tenslotte nodig ik Ophef-abonnees en VTM-leden namens onze voorzitter graag uit voor DE LEDENVERGADERING VAN VTM OP ZATERDAG 3 OKTOBER IN UTRECHT IN HET PAND VAN DE EUG, OUDEGRACHT 33. Aanvang 13.00 uur en sluiting rond 16.30 uur.

 

Inhoud

1.    Redactioneel

       Wilken Veen
2.    Morgen ben ik vrij! Het perspectief van de gevangenis

       Herke Tichelaar
3.    De hoge muren van de vrijheid

       Tiers Bakker
4.    De beloften van de hyperrealiteit

       Frank Mulder
5.    Het verhaal van Tracey

       opgetekend door Marino Camarasa
6.    Wolnosc

       Edward Skubisz
7.    Vrijheid!

       Geza Sogor
8.    Je verheugen over de ondergang?

       Dick Boer
9.    De betekenis die de theologie van Ter Schegget voor mij heeft

       Rinse Reeling Brouwer
10.   Barth en de Barok

        Maarten den Dulk

11.   Gewaagd leven

        een boekbespreking door Pieter Post
12.   ANTISEMITISME een voortgaande discussie

        Marino Camarasa
13.   Theologie en maatschappij

        Harry Pals – met dank aan Anne Marie Booij
14.   Nieuwe boeken

        Wilken Veen
15.   Heftig

        Hanneke van der Korst
16.   Vakliteratuur bij Narratio