Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 3/4 2013 Utopia

ophef 3413Redactioneel

 

Dubbelnummers worden in de regel uit de nood geboren en zijn niet van tevoren gepland. Toen half oktober iedere redelijke termijn voor het insturen van kopij verlopen was, hadden we nog steeds niet genoeg stof voor nr. 3. We besloten toen tot een vlucht voorwaarts, we zochten nog een heel aantal extra auteurs aan, maakten gebruik van het materiaal, dat geschreven was voor een studiedag tegen het cynisme en van een drietal lezingen over de actualiteit van Ter Schegget en maakten zo een dubbeldik utopie-nummer. Wat wel heel bijzonder is – volgens mij de eerste keer – is dat alle redactieleden een bijdrage hebben geschreven voor dit nummer. U ziet wij hebben ook zelf ons best voor u gedaan. Een heel aantal artikelen hebben zijdelings met utopie te maken en een aantal artikelen expliciet, bijvoorbeeld over utopie bij Sölle, bij Marquardt en bij Ter Schegget (dat zijn natuurlijk niet de minsten als het over utopie gaat). Utopie, terug te voeren op het Griekse ‘ou’ (niet) en ‘topos’ (plaats), iets dat geen plaats heeft. Grappig genoeg volgens Van Dale een ‘niet te realiseren situatie’, maar volgens Dudens Universal Wörterbuch kan het Duitse equivalent ook begrepen worden als een ‘nog niet te realiseren situatie’. U begrijpt, wij sluiten ons graag aan bij de laatste optie, zeker nu naar de mening van de overgrote meerderheid “utopische socialisten” een tautologie is geworden. Er zullen niet veel theologen (m/v) zijn voor wie de begrippen droom en visioen (in diverse van haar boektitels) zo’n grote rol hebben gespeeld als voor Dorothee Sölle. Ilona Fritz, lid van de redactie en luthers predikant in Amsterdam Z.O., waagde zich aan een studie over utopie bij Sölle.

Na drie dikke delen over de eschatologie sloot Friedrich Wilhelm Marquardt zijn dogmatiek af met een laatste deel over ‘een theologische utopie’. Wessel ten Boom schreef op ons verzoek een artikel over de utopie bij Marquardt.

Onze filosoof van dienst, Tiers Bakker, onderzoekt hedendaagse filosofie en literatuur op het verschijnsel utopie of apocalyptiek en komt daarbij vooral te spreken over de huidige (of moeten we zeggen de ‘voorbije’ of wat minder optimistisch de ‘vorige’) economische crisis. Gaat alles mis, wat er mis kan gaan, of mazzelen we ons van de ene crisis in de andere, terwijl het ook desastreus mis had kunnen gaan? Tiers leverde daarnaast nog een mooi klein artikel aan van de Belgische cultuurfilosoof en dichter Lieven de Cauter, De heruitvinding van het geluk, een poging om te beschrijven wat eigenlijk niet te beschrijven is, geluk(sgevoel) wat is dat?

Bart Vijfvinkel schrijft heftige columns. Hij had die voor dit nummer al klaar, maar wilde ook iets nog kwijt over (alweer) een nieuwe bijbel in de omgangstaal. Zullen we maar voorzichtig stellen, dat hij er niet blij van was geworden?

Op 11 oktober werd in De Nieuwe Liefde in Amsterdam een klein symposium georganiseerd in samenwerking met de Ter Schegget-stichting onder de titel: Hoop in crisis, een middag tegen het cynisme. Helaas was het referaat van Gabriël van der Brink over eigentijds idealisme niet digitaal beschikbaar. Volgens de spreker stond het allemaal in het gelijknamige boek. Dat is zeker waar, maar hoe een eenvoudig redacteur daaruit een lezing moet reconstrueren? Ik heb me er niet aan gewaagd, maar kan u slechts hier adviseren het genoemde boek te lezen, al is het wel erg veel idealisme van de grote SUN-ideoloog uit de jaren zeventig en tachtig die Te elfder ure volschreef met kritieken op historisch-materialistische grondslag.

Buitengewoon geestig (maar toch ook stichtelijk) was de openingsspeech van dagvoorzitter Elfriede ter Schegget

over een gedichtje van Annie M.G. Schmidt, dat veel meer zegt, dan u ooit gedacht had. Het verhaal van Franck Ploum, directeur van de Nieuwe Liefde, was wel beschikbaar en dat bieden wij u dan ook met genoegen aan. En dan als afsluiting van het thema-gedeelte over Utopie een groot artikel over utopie bij Bert ter Schegget: Ter Schegget en de stad van de toekomst. Het is een compilatie van passages uit een drietal inleidingen die dit najaar in het Leerhuis Amsterdam werden gehouden in het kader van een serie over “de actualiteit van Ter Schegget”.

En dan nog een groot aantal losse artikelen. In de laatste Ophef ontbrak ie toch weer, de exegese! Omdat er geen andere werd aangeleverd, ben ik zelf aan de slag gegaan, ik bewerkte een eerder stuk tot een uitleg voor de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Over Lazarus en daarmee over de vraag hoe wij denken en spreken over onze doden.

Marino doet bericht van de zelfkant van onze maatschappij. Hij sprak met straatpastor Luc Tanja en straatjuriste Caroline de Groot en schreef op basis van die gesprekken zijn bericht over gedocumenteerden en ongedocumenteerden.

Greetje Witte-Rang stuurde ons een bespreking van een recent boek van Ulrich Duchrow en Franz Hinkelammert. De eerste kennen we vooral uit de tijd van het Conciliair Proces (voor mijn gevoel een eeuwigheid geleden) en de tweede van recente artikelen, die voor Ophef werden vertaald: doe als God, wordt mens! Een mooie titel voor de kersttijd.

Als altijd is er het zwerfvuil dat Johannes Diepersloot bij elkaar veegde; de bladeren van deze herfst zijn een peulenschil ten opzichte van wat hij bij elkaar weet te harken.

Hanneke van der Korst (ik zei al: alle redactieleden leverden hun bijdrage) schrijft over het 25 jarig jubileum van DSTS en de naar aanleiding daarvan gepubliceerde bundel: Alsof ik thuis ben. Vanaf deze plaats feliciteren we Manuela Kalsky en haar studiecentrum graag met jubileum en boek.

Dan wil ik graag uw speciale aandacht voor het kortste artikel van deze Ophef: We gaan met Theologie en Maatschappij de boer op. Dat slaat op de laatst gehouden ledenvergadering van VTM, de vereniging die Ophef uitgeeft, en haar besluit om positief in te gaan op de suggestie van Herman Meijer om als vrijwilligers naar buiten te treden en meer aansluiting te zoeken bij de praktijk. Er is ook een oproep om te doneren, die ik graag ondersteun. Bedenkt u maar eens hoeveel u bespaard heeft doordat we al meer dan tien jaar (volgens mij uniek) de abonnementsprijs niet hebben verhoogd.

Jonathan van der Sluis, zoon van onze redacteur Hanneke van der Korst las de bespreking van Dick Boer over de bonobo’s van Frans de Waal en was het er niet mee eens. Hij reageerde met een kort artikel, waarin hij uitlegt waarom. Een kwartaalblad leent zich in de regel niet zo erg voor discussies, maar als het gebeurt zijn we er blij mee.

Of het ook kwam door het artikel van Dick, weet ik niet, maar Bart VIjfvinkel moest denken aan het boek over de hals van de giraf, die alsmaar langer en langer werd (ook dat is evolutie!) en schreef er een bespreking over. Ik weet nog dat ik – net als Bart – destijds de schrijfster zag bij De Wereld Draait Door en onmiddellijk dacht: dat moet ik lezen! Zeer aan te bevelen. En over aanbevelen gesproken: er zijn weer heel wat interessante boeken verschenen. Ik heb er vast nog veel meer gemist, maar wat ik de afgelopen maanden las en de moeite waard vond om aan te bevelen, heb ik bijeengebracht in de rubriek Nieuwe boeken.

En dan is er nog een boek, dat zelfs te nieuw was voor de rubriek Nieuwe boeken, een eerbetoon van Karel Blei aan de op 4 juni dit jaar overleden Jurjen Beumer, predikant en directeur van de Stem in de Stad in Haarlem. Een kleine voorpublicatie verzorgd door Narratio.

Als altijd sluiten we af met Heftig. Dit jaar is Bart Vijfvinkel heftig. En ja, hij zorgde ook voor de prachtige illustraties in dit nummer.

Het was ons een eer om weer een jaargang Ophef voor u te maken, we hopen dat u er plezier aan beleeft in de komende kersttijd en hem misschien ook eens aan een vriend(in) of collega laat lezen. We kunnen best wat nieuwe abonnees gebruiken. We wensen u een zalig kerstfeest en een strijdbaar en leerzaam 2014.

 

Wilken Veen

 

Inhoud:
1. Redactioneel
Wilken Veen
2. Waar het visioen ontbreekt …
Ilona Fritz
3. God blijft God
Wessel ten Boom
4. Apocalypse Now
Tiers Bakker
5. De heruitvinding van het geluk
Lieven de Cauter
6. Bijbelse utopie en de Bijbel in gewone taal
Bart Vijfvinkel
7. Hoop in crisis
Elfriede ter Schegget
8. Een wenkend perspectief
Franck Ploum
9. Bert ter Schegget over de stad van de toekomst
Johannes Diepsloot
10. De stem van het geweten: een lied van verlangen
Dick Boer
11. De theologie van mijn vader
Elfriede ter Schegget
12. Hoe zit het met onze doden?
Wilken Veen
13. Berichten uit de zelfkant
Marino Camarasa
14. Doe als God: word mens!
Greetje Witte-Rang
15. …zwerfVUIL…
Johannes Diepersloot
16. Dominicaanse circumspectio
Hanneke van der Korst
17. Een reactie op Dick Boers bespreking van het boek van Frans de Waal
Jonathan van der Sluis
18. De hals van de Giraf
Bart Vijfvinkel
19. We gaan met T & M de boer op
20. Relatie als grondcategorie in het spreken over God en over de mens
Rinse Reeling Brouwer
21. Nieuwe boeken
Wilken Veen
22. Heftig
Bart Vijfvinkel
23. Vakliteratuur bij Narratio