Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie. Ook op twitter en facebook

Ophef nr. 4 1999 it’s economy

Ophef 1999 4Redactioneel

It’s economy, stupid

Conform de heersende tijdgeest is de domoor die hier wordt uitgesliept iemand die niet begrijpt dat je geen mens bent als je niet in aandelen handelt of anderszins achter het grote geld aanzit. En die mogelijkerwijs nog zo naïef is te geloven dat de economie niet het einde van alle wijsheid is. Er nog idealen op na houdt – over een wereld waarin niet het geld regeert maar het gebod de naaste lief te hebben omdat die net als wij recht heeft op een menswaardig bestaan. Deze exoot wordt tot de orde geroepen: het is de economie, domoor. De heersende wel te verstaan, die van de tucht van de markt en het perspectief van de stijgende aandelenkoersen. De ondertussen eeuwig stijgende. Zegt men en spreekt van een ‘new economy’ die van geen val meer weten wil. Je bent, om in de termen te blijven, een dief van je eigen portemonnee als je daaraan niet meedoet.

Wie zich aan die tijdgeest niet wenst te conformeren – uit eigenwijsheid, idealisme of ongeloof, hoeft daarom nog niet zo dom te zijn deze slogan met een groots gebaar te verwerpen. Verklapt deze niet een geheim? Reden waarom het niet als waarschuwing vooraf bovenaan bij voorbeeld de troonrede staat? Bedenk wel, hoorder van volgende mooie woorden: it’s economy, stupid? In dat geval ben je inderdaad een domoor de slogan te laten voor wat ie is. Veeleer is het je geraden na te gaan of daarin niet aan het licht komt wat de wereld waarin wij leven in laatste instantie beweegt. Om te weten te komen hoe het komt dat technisch en organisatorisch gesproken de mensheid allang bij machte is een menswaardig bestaan voor allen te bewerkstelligen en desondanks massa’s mensen van zo’n menswaardig bestaan verstoken blijven. Om aldus met kennis van zaken in verzet te gaan of te blijven tegen het onverdraaglijke: dát massa’s mensen geen leven hebben. Vandaar dat dit nummer van OPHEF op eigen wijze thematiseert: it’s economy. Bewogen door de hatelijke tegenstrijdigheid die good old Charley Marx – naar de mening van e schrijver van dit redactioneel nog steeds onovertroffen – signaleerde. In zijn woorden: de contradictie tussen productiekrachten en productiewijze. In de mijne: tussen het vermogen een menselijke wereld te creëren en de manier waarop dat vermogen is georganiseerd, tussen de mogelijke economie van het genoeg en de feitelijke economie van het heersende systeem. Op eigen wijze. Door te herinneren aan een theoloog die, toen dat al bezig was uit de mode te raken, Marx ging lezen en ontdekte hoe waar dat was: het is economie. En hoezeer de macht van die economie – de macht van het kapitaal – lag in haar vermogen te verbergen dat zij een religie was, een verhulde vorm van afgoderij. Arend Th. van Leeuwen en zijn magnum opus, ‘De Nacht van het Kapitaal’. Theo Salemink, dankbare leerling, gedenkt zijn ‘amorele kritiek op het kapitalisme’. Maar om te beginnen is aan de orde wat er aan verzet plaatsgrijpt. Want de tegenbeweging mag dan in een crisis verkeren, het is niet zo dat de enige beweging die van de aandeelhouders is. Er is – ondertussen was – de campagne ‘Jubilee 2000’ met 17 miljoen handtekeningen voor het kwijtschelden van althans een deel van de schuld die Derde Wereldlanden in de wurggreep houden. Anne Kooi interviewt daarover Greetje Witte-Rang die bij deze campagne nauw betrokken was. Dit interview is tevens te lezen als een kanttekening bij de kritische bespreking van Bram Grandia’s boek over het jubeljaar, ‘Zeven maal zeven’, door Gerard van Eck in het vorige nummer. Het gesprek over dit boek, dat wij voor dit nummer beloofden, moet nog even wachten. Maar het komt. En er is natuurlijk “Kairos Europa’ en het ‘Europees Kairosdocument’ dat volgens de initiatiefnemers dient om ‘te overdenken, de bediscussiëren te ondertekenen en contacten te leggen met anderen’. Bedenker en voordenker van ‘Kairos Europa’ is de Duitse Theoloog Ulrich Duchrow. Over hem en zijn project gaan twee artikelen. Het eerste is van Herman Noordegraaf. Hij stemt met Duchrow in waar deze ten aanzien van de heersende economie pleit voor een ‘processus confessionis’ (een voortgaande bezinning met het oog op het rechte belijden) maar is beducht voor het stellen van de ‘status confessionis’ (in zijn woorden: ‘een massieve veroordeling van het huidige wereldsysteem’). Want, zo zegt hij, ‘dan blijft alleen verzet als mogelijkheid over’. Het tweede artikel is van Ton Veerkamp – één van Duchrow’s bronnen van inspiratie. Hij plaatst een aantal kritische opmerkingen bij het enthousiasme waarmee de zogenaamde ‘civil society’ door Duchrow en (vooral) de zijnen wordt omarmd en legt uit waarom op het veld van de heersende economie de ‘status confessionis’ geboden is en wat dat inhoudt: ‘het opwerpen van een laatste verdedigingslinie’. Berthil Oostinglas voor ons het ‘Europees Kairos-Document’ en herinnert zich daarbij de, zoals hij het noemt, ‘mislukte poging tot oprichting’ van de Nederlandse afdeling van ‘Kairos Europa’. Een project dat met ‘Kairos Europa’ samenhangt maar er om goede redenen niet mee samenvalt is dat van de ‘Weiberwirtschaft’. Wat dit ‘vrouwengedoe’ (een scheldwoord door de betreffende projectgroep als Geuzinnennaam toegeëigend) behelst en wat het belang ervan is, wordt uitgelegd door Esther van der Panne. Wij vroegen Piet Reckman, activist van het eerste uur, hoe hij aankijkt tegen de ‘Zeitgeist’. En wij hoopten daarbij op een militant antwoord, een blijk van onverzettelijkheid, Wij zijn niet teleurgesteld en nodigen de lezer uit met Reckman realistisch te zijn en te blijven dromen. In het niet-thematische deel twee boekbesprekingen. De filosofe Angela Roothaan, zelf op Spinoza gepromoveerd, gaat in gesprek met Rinse Reeling Brouwer en diens onlangs verschenen ‘De God van Spinoza’. Een recensie die doorvraagt. Siegfried Arends, studentenpredikant in Kameroen, bespreekt het boek van zijn Amsterdamse leermeester, de oecumenicus Theo Witvliet, ‘Gebroken Traditie’. Zo raakt het boek , naar de bedoeling van de auteur trouwens, verwikkeld in een spannende dialoog: tussen de (Europese) een en de (Afrikaanse) ander.

De rubrieken. Tamis Wever zet zijn politieke exegese van Qohelet (Prediker) voort. En maakt duidelijk hoe de goede boodschap (verscholen) zit in het detail, Het verheugt de redactie dat Tamis ook in de komende jaargangen met exegeses en tekeningen present wil zijn. Hans Groenewegen overweegt peëzie van René Huigen – en besluit deze net niet terzijde te leggen. In de ‘Storm van Getuigen’ ontmoet Erica Meijers haar getuige, de vroegere romanticus Novalis. Een herlezing die doet verlangen naar meer. In ‘Heftig’ blijkt Lucien van Liere geraakt door Joop den Uyl. Dit jaar overleed (te jong, te vaak overlijden mensen te jong) Joost Reuten, oud voorzitter van VTM. Carolien Luijt, met hem lid van het VTM-bestuur, schreef een ‘in memoriam’. Zijn gedachtenis zij tot zegen!

Als alles volgens plan loopt ontvangt U dit nummer voor Kerstmis. En kunt U het lezen ervan verbinden met het zieren van het feest van een tegenbeweging bij uitstek: in de marge van het Romeinse Imperium geschiedt het, de kairos, dat het volk dat in duisternis wandelt, een licht ziet.

 

Dick Boer

 

Inhoud

1.   Redactioneel

      Dick Boer

2.   Jubilee op de lange smalle elektronische snelweg – interview met Greetje Witte-Rang

      Anne Kooi

3.   Belijdend spreken over economie?

      Herman Noordegraaf

4.   Ulrich Duchrow en het alternatief – Ulrich Duchrow in het doornveld van de Evangelische Kirche Deutschlands

      Ton Veerkamp

5.   De duiding van een herinnering – Bij de verschijning van het Europese Kairos-document

      Berthil Oosting

6.   Weiberwirtschaft

      Esther van der Panne

7.   Amorele kritiek op het kapitalisme – Arend Theodoor van Leeuwen 1918 – 1993

      Theo Salemink

8.   Het is nu meer dan nodig om te dromen – Ontmaskering van de tijdgeest

      Piet Reckman

9.   Wie verlost ons: Marx, Spinoza, of toch God? – De God van Spinoza volgens Rinse Reeling Brouwer

      Angela Roothaan

10. Christelijke religie in het spanningsveld van pluraliteit en identiteit – Recensie: Theo Witvliet, Gebroken Traditie

      Siegfried Arends

11. De onverzadigbaarheid en de dood – een politieke exegese (3) van Prediker 5:7-6:9

      Tamis Wever

12. getekend: Tamis

13. Bang voor het geslaagde gedicht – over monument voor een verzonnen dichter van René Huigen

      Hans Groenewegen

14. Storm van getuigen – wat je werkelijk liefhebt, verlies je niet: Novalis

      Erica Meijers

15. Heftig

16. In Memoriam: Joost Reuten

      Carolien Luijt

17. Prikbord