Oecumenisch denkplatform voor hartstochtelijke en maatschappelijk betrokken theologie.

Archief Ophef

*** Hier wordt een overzicht gegeven van de tot nu toe uitgebrachte Ophefjaargangen met hun nummers. Het overzicht biedt nu nog slechts een thematisch overzicht. In de toekomst willen we dat hier ook het redactioneel en de inhoudsopgave van elk Ophefnummer gelezen kan worden.

Bestellen

Oude edities zijn nog na te bestellen, tenzij anders wordt aangegeven. U kunt dit doen door in dit contactformulier het onderwerp Oude editie te selecteren, en daarna de gewenste editinummer en jaartal in te voeren in het bericht.

 

====================

Ophef nr. 3 2017 Bé van Berlijn

Voor u ligt een andere Ophef dan u van ons gewend bent. We maakten wel eens eerder een special (die voor Dick Boers vijfenzeventigste verjaardag in 2014 bijvoorbeeld), maar die werd door de redactie van Ophef gemaakt. Dit keer hebben we dit Ophef-nummer “uitgeleend” aan Willem van der Meiden (zelf in vroeger jaren ook redacteur van Ophef en haar voorgangster Opstand) om een special te maken over Bé Ruys ter gelegenheid van haar honderdste geboortedag op 27 oktober a.s. We hebben dit van ganser harte gedaan en zijn ook gelukkig met het resultaat in de wetenschap dat veel van onze lezers in de afgelopen decennia op de een of andere manier in contact zijn gekomen met het Hendrik Kraemer Huis in Berlijn en Bé Ruys als de verpersoonlijking van dat huis. Een verdere inleiding op de inhoud van dit nummer zal Willem van der Meiden formuleren.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2017 Na de verkiezingen

Er is niet zo veel veranderd; de centrale thema’s van ‘voor de verkiezingen’ zijn ook die van ‘na de verkiezingen’. Ik zet ze even op een rijtje (en besef heel goed, dat daarmee zeker niet alles is genoemd): 1) De kloof tussen arm en rijk; 2) klimaat en duurzaamheid; 3) medisch-ethische vragen vooral rond euthanasie; 4) Hoe moet het met onze defensie, nu ons een nieuwe koude oorlog en een agressieve Poetin aan worden gepraat; 5) en natuurlijk de multiculturele samenleving. U zult het niet geloven: voor elk van deze onderwerpen hebben we een kundige auteur (m/v) gevonden, die er zijn/haar licht over laat schijnen.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2017 Breukelman

Op 1 december 2016 werd in het Bijbels Museum een symposium gehouden ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Frans Breukelman. We kregen toestemming om de op 1 december gehouden voordrachten af te drukken. Zo zijn in dit herdenkingsnummer teksten te lezen van Geert Istendael, Alex van Ligten, Rinse Reeling Brouwer die de feestrede hield, Leo van de Wetering, Gerard van Zanden, Marco Visser, Bart Vijfwinkel, Tiers Bakker.

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2016 Kunst en theologie

Soms gaan de dingen anders dan gepland. Als Ophef 2016/4 hadden we een themanummer over kunst en theologie bedacht en daarvoor ook diverse auteurs gevraagd om een bijdrage te schrijven. Dit keer bleken bijna alle gevraagde auteurs (m/v) geen tijd te hebben of om andere redenen niet in te gaan op ons verzoek. Uiteindelijk hielden we in samenhang met dit thema maar twee artikelen over, een bespreking van het werk van El Lissitzky door Hans Peter Gramberg, de nieuwe mens, een artistiek ideaal dat verdwenen is, maar wat nog steeds tot nadenken stemt, en een bespreking van het laatste boek van de Franse filosoof Alain Badiou, De filosofie van het ware geluk, door Tiers Bakker. Maar er is nog meer te lezen. Zeker het tweede deel van Anton Wessels pleidooi om Bijbel en Koran samen te lezen.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2016 Islam

Een themanummer over Islam. Inderdaad buitengewoon actueel, trendy bijna, maar toch ook weer niet! Want waar het inmiddels vrij algemeen gebruik is om af te geven op de Islam en het vooral (of soms zelfs uitsluitend) te hebben over bepaalde (ja, toegegeven, erg gevaarlijke) uitwassen daarvan, doen wij daar niet aan mee. Wij bespreken, zonder aan de problemen voorbij te gaan, de Islam als een wereldgodsdienst (als godsdienst van het boek verwant aan jodendom en christendom) met anderhalf miljard gelovigen, waarvan het overgrote deel (net als alle andere mensen in de wereld) in rust en vrede wil leven.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2016 VTM in beweging

Dit nummer is een coproductie van de redactie van Ophef en het bestuur van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij. Binnen dat bestuur, waar jullie hoofdredacteur qualitate qua ook deel van uitmaakt, wordt hard nagedacht over de toekomst van de vereniging, over noodzakelijke bondgenootschappen en de vraag wat een maatschappelijk georiënteerde theologie (en een daarmee verbonden praktijk) in de postmoderne (en postsocialistische) samenleving van de eenentwintigste eeuw kan betekenen. In het kader van dat nadenken heeft het bestuur de redactie gevraagd of we dat tot thema in een Ophefnummer wilden maken en daar hebben we van harte mee ingestemd.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2016 Denken over Duitsland

‘Denk ich an Deutschland in der Nacht, so bin ich um den Schlaf gebracht‘. Het is ongetwijfeld de meest geciteerde dichtregel van Heinrich Heine, die op 17 februari jl. honderdzestig jaar geleden overleed. Die niet zo in het oog springende gedenkdag is natuurlijk niet de reden, dat we een Duitsland-special uitgeven. Dat heeft meer te maken met het feit, dat ‘Duitsland’ het thema was van de Boekenweek, waarschijnlijk net voorbij als jullie deze Ophef in de bus krijgen. In Trouw, NRC, Volkskrant en de Groene en waarschijnlijk in nog veel meer kranten en tijdschriften, op radio en televisie extra aandacht voor Duitsland (ik zag net dat Angela Merkel op de voorpagina staat van de VARA-gids). En wij denken daar nog iets aan toe te kunnen voegen, omdat we misschien net een andere invalshoek hebben of een andere verhouding met Duitsland.

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2015 Andere tijden…

We wilden een nummer maken over “de toekomst van de kerk”. Dat is niet helemaal gelukt. Enerzijds omdat we over het thema minder bijdragen binnenkregen dan we gehoopt hadden, anderzijds vanwege de actualiteit, de aanslagen in Parijs en de gigantische stroom vluchtelingen, die op de vlucht voor IS en/of Assad naar Europa komen. We vonden dat we daar niet aan voorbij konden. Het is nu een combi geworden. Daarnaast worden in een derde segment van artikelen nog andere belangrijke thematieken ten toon gezet.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2015 Vrijheid als illusie

We maakten al eerder een nummer over vrijheid (Ophef 2011/3) en toen werden we al keurig op de vingers getikt door de Frankfurtse rabbijn Elisa Klapheck, die haar bijdrage aan dat nummer als titel meegaf: “Het belang van regels”. “Als vrijheid was, wat vrijheid lijkt, wij waren de mensen niet die wij nu angstig zijn..” dichtte Huub Oosterhuis jaren geleden en de redactie van het nieuwe liedboek was zo wijs om het op te nemen als nummer 946. Nee, vrijheid is niet altijd wat het lijkt, vrijheid is maar al te vaak een illusie. Daarom nu nogmaals een themanummer over vrijheid met als titel: “vrijheid als illusie”. Het artikel van Tiers Bakker onder de titel “De hoge muren van de vrijheid” is ook on-line te lezen, in het submenu ‘Ophef Online’.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2015 Geld en kerk

“Geld en kerk”, dat is het thema van dit nummer. De eerste vijf artikelen houden zich daarmee bezig en ook de column van onze voorzitter Harry Pals waarmee deze Ophef afsluit gaat hierop in. …. Wie in de kerk over geld praat (dat is tenminste mijn ervaring) weet gelijk: in de kerk heb je twee soorten geld: diaconaal geld en kerkvoogdelijk geld. Dat geld komt langs verschillende wegen binnen. …. Het geld gaat er ook op een verschillende manier uit. …. Kerk en geld, God en de Mammon, is natuurlijk ook een theologisch en zelfs een theopolitiek thema. Daarover maar liefst twee artikelen. …. Ook de exegese in dit nummer sluit aan bij het thema. Het artikel van Renata Rotscheid onder de titel “De staat verdrukt, de wet is logen: dakloos in Amsterdam” is ook on-line te lezen, in het submenu ‘Ophef Online’.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2015 God uit de kunst

God uit de kunst! Niet een themanummer (wat zeker had gekund over dit spannende onderwerp), maar een varia-nummer, waarin we allerlei artikelen kwijt konden, die we nog hadden liggen of die ons in de afgelopen periode werden aangeboden. In het vorige nummer (de feestbundel voor Dick Boer) was immers geen plaats voor losse artikelen. Voor een overzicht van de gepubliceerde artikelen, lees meer met behulp van de ‘lees meer’-link. De gepubliceerde overweging “De barmhartige Samaritaan” door Jannie Nijwening is ook on-line te lezen, in het submenu ‘Ophef Online’.

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2014 Godverlatenheid en Utopie

Het vierde nummer van de achttiende jaargang van Ophef is ook en vooral een feestbundel ter gelegenheid van de vijfenzeventigste verjaardag van Dick Boer, voormalig hoofdredacteur van Ophef en voormalig voorzitter van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij. Naar aanleiding van die verjaardag op 10 oktober besloot het Leerhuis Amsterdam Tenach en Evangelie samen met de VTM een minisymposium te organiseren over het boek Job, omdat Dick bezig is met Job en hierover een publicatie voorbereidt. De voorbereidingscommissie bestaande uit Adriaan Deurloo, Hans Peter Gramberg, Rinse Reeling Brouwer en Wilken Veen koos ervoor om niet een studiemiddag te houden met twee of drie gedegen inleidingen van een half uur, maar een bont symposium met maar liefst elf sprekers. Het resultaat was een veelkleurig boeket met voordrachten voor Dick, dat ondanks het ernstige onderwerp bij tijd en wijlen hilarisch was. In deze feestbundel bieden wij, in de volgorde waarin ze werden gehouden, deze voordrachten aan, voorafgegaan door een veel uitvoeriger artikel van Dick zelf over Job, dat hij schreef voor de feestbundel van Ton Veerkamp. Tussen de verschillende voordrachten door declameerde Karel Eykman fragmenten uit het door hem geschreven stemmenspel over Job.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2014 Kapitaal en taal

In dit nummer dat we maar ‘kapitaal en taal’ hebben genoemd vindt u twee grotere blokken. Het ene bevat een tweetal relatief forse lezingen en een kortere inleiding, die zijn uitgesproken bij de presentatie van Kapitaal als religie, een boekje van Theo Salemink over de theoloog Arend Th. van Leeuwen. Het tweede blok bevat de toespraken die gehouden zijn bij de presentatie van De taal van de ziel van Eugen Rosenstock-Huessy, de vertaling van zijn essay Angewandte Seelenkunde uit 1924. Er was nog een derde evenement, het Internationale Bijbelsymposium, dat op zaterdag 27 september in De Nieuwe Liefde in Amsterdam werd gehouden naar aanleiding van de verschijning van de Nederlandse vertaling van het magnum opus van Ton Veerkamp, Die Welt anders. De spannendste bijdrage was die van Wolfgang Fritz Haug. Het is geen gemakkelijke tekst. Je zou kunnen zeggen, dat het een ouderwets gedegen marxistische analyse is.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2014 Het Kwaad

De redactie vond het tijd voor een nummer over wat ons het meest dwarszit: het kwaad. ‘Hoe lang kunnen we accepteren dat wat nodig is voor stromend water, scholen, ziekenhuizen, en genoeg eten voor de hele mensheid een bedrag is dat overeenkomt met het bedrag dat door rijke westerse landen in een jaar aan parfum wordt besteed?’ vraagt Tiers Bakker in zijn openingsartikel: ‘Het kwaad bestaat!’ Hoe spreek je erover zonder dat je jezelf buiten schot houdt? Jacco Verburgt geeft enkele overwegingen aan de hand van Kants begrip van het radicale kwaad. Unde malum – vanwaar het kwaad? Deze eeuwenoude vraag staat als titel boven het artikel van Bart Voorsluis over Paul Ricoeur. Het derde artikel is van de hand van Erica Meijers. Toen we haar vroegen aan dit nummer bij te dragen antwoordde zij met de wedervraag of WO I kwaad genoeg was en leverde een artikel over gedenken. Wilken Veen las ‘Compartimenten van Vernietiging’ van Abram de Swaan en gaat in op diens kritiek op de zogenoemde banaliteitsthese van Hannah Arendt. Hij komt tot een voor de Swaan ongetwijfeld verrassende gevolgtrekking. ‘Kwaad’ is ook de uitleggeschiedenis van Genesis 18 en 19, de vertelling over Sodom en Gomorra – Bram Grandia geeft een exegese.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2014 Dialoog

In het najaar van 2013 stuurde de Stichting tot bevordering van het wetenschappelijk onderwijs in de judaïstiek via hun secretaris Frits Hoogewoud een brief rond waarin werd uitgenodigd tot een ‘expert-meeting’. Aanleiding hiertoe was hun vaststelling dat de belangstelling voor en studie van de verhouding Jodendom-Christendom tanende is en dat anderzijds de polarisatie over dit onderwerp alleen maar toeneemt. Feitelijk wordt opgeroepen tot een hernieuwde en geïntensiveerde dialoog. Deze brief lag – al dan niet toevallig – ter tafel tijdens een bijeenkomst van onze redactie en leidde ertoe, dat we ons voornamen een thema-nummer te maken over ‘dialoog’, niet per se, maar zeker ook deze dialoog over de verhouding tussen Jodendom en Christendom over het al of niet onopgeefbare karakter daarvan.

Lees meer ...

Ophef nr. 3/4 2013 Utopia

Dubbelnummers worden in de regel uit de nood geboren en zijn niet van tevoren gepland. Toen half oktober iedere redelijke termijn voor het insturen van kopij verlopen was, hadden we nog steeds niet genoeg stof voor nr. 3. We besloten toen tot een vlucht voorwaarts, we zochten nog een heel aantal extra auteurs aan, maakten gebruik van het materiaal, dat geschreven was voor een studiedag tegen het cynisme en van een drietal lezingen over de actualiteit van Ter Schegget en maakten zo een dubbeldik utopie-nummer. Wat wel heel bijzonder is – volgens mij de eerste keer – is dat alle redactieleden een bijdrage hebben geschreven voor dit nummer. U ziet wij hebben ook zelf ons best voor u gedaan.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2013 Bezinning

De meeste van jullie weten het al: op 10 juni j.l. overleed op 57-jarige leeftijd onze oud-redacteur Hans Groenewegen. Hans was vanaf 1975 lid van de redactie van Opstand, startte toen een poëzie-rubriek en is tot voor twee jaar terug bijdrages over poëzie blijven schrijven voor eerst Opstand en daarna Ophef, ook toen hij al lang niet meer in de redactie zat. Er zullen niet veel zijn, die meer artikelen voor Opstand en Ophef hebben geschreven dan Hans. Daarom opent dit nummer met een in memoriam-artikel voor Hans, dat ik heb samengesteld uit de verschillende bijdrages, die vrienden en lezers mij toestuurden. Een qua omvang grote bijdrage aan dit nummer – veel groter dan we normaal gesproken toestaan – wordt gevormd door de toespraak die Theo Salemink hield bij zijn afscheid als docent van de Katholieke Theologische Faculteit in Tilburg. De reden dat we dit artikel van een dubbele omvang hebben opgenomen, is dat hij in zijn lezing de geschiedenis van de bewust maatschappelijk geëngageerde theologie van de laatste veertig jaar – en daarmee ten dele ook de geschiedenis van onze vereniging – beschrijft.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2013 Wat ons beweegt

Wat beweegt ons eigenlijk? Het aantal abonnees is in de afgelopen twintig jaar ongeveer gehalveerd. Met de kerk, waarin de meesten van ons werkzaam zijn, gaat het ook niet florissant om over de linkse beweging maar te zwijgen. Waarom geven we de moed niet op en gaan ons met andere dingen bezighouden? Het simpelste – maar daarom niet minder ware – antwoord zou zijn: omdat we het niet kunnen laten, maar daarnaast heb je allemaal wel iets, een boek, een stuk muziek, een gedicht, waar we met regelmaat weer moed uit putten, wat ons bij tijd en wijle op de been houdt. Daarover willen we het in dit nummer – althans in het eerste deel daarvan – hebben. We hebben aan mensen binnen en buiten de redactie gevraagd wat hen beweegt.

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2012 Bijbel en Krant

Bijbel en krant. Het is een typering van het werk van Tom Naastepad, de grote, maar ernstig onderschatte exegeet, die in talloze publicaties en een gigantische hoeveelheid leerhuisbijeenkomsten en zondagsvieringen bijna de hele Schrift uitlegde. En altijd was die uitleg betrokken op de actualiteit. De grote en de kleine actualiteit.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2012 Wijzer worden van de crisis

“Wijzer worden van de crisis”, dat was het motto van de studiedag, die VTM in juni hield in combinatie met haar landelijke vergadering. De beide referaten, die op deze studiedag werden gehouden, van Alfred Kleinknecht en Erica Meijers bieden wij u hierbij aan als het pièce de résistance van dit nummer.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2012 Taal en Taligheid

Taal en taligheid, een thema zo breed als de wereld. Bijna alles heeft met taal te maken. Er is het bekende spotje op de televisie, dat vertelt wat geld allemaal kan doen, welnu, dat alles kan taal ook, en nog meer. Toch is het goed om jezelf de vraag te stellen hoe taal fungeert in onze context van theologie en maatschappij.

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2012 | Politiek op en onder de kansel

Nog niet zo lang geleden was er een thema-nummer over “geloof en politiek” en nu dan een nummer over “politiek op en onder de kansel”. Ja, dat is waar, maar je zou ook kunnen zeggen dat het onze core-bussiness is en dat eigenlijk alles wat in Ophef staat min of meer – zijdelings of rechtstreeks – te maken heeft met geloof en politiek. Eén van de redenen voor dit nummer is, dat het volgende maand (mei 2012) tien jaar geleden is dat precies een week na elkaar eerst Pim Fortuyn en vervolgens Ab Harrewijn overleden. Over de eerste zult u in de diverse media ruim voldoende horen. Door mensen die destijds voor- of tegenstanders van hem waren, wordt hij nu gemeenschappelijk geprezen als een briljant politicus. Als je het briljant vindt, dat je in staat bent om een behoorlijk succesvol kabinet (Nederland en de Nederlanders waren tot dan toe nog nooit zo welvarend geweest als tijdens hun regering) in een half jaar tijd weg te zetten als een paarse puinhoop en daarin ook een groot deel van de Nederlanders nog mee weet te krijgen, ja dan…. Maar zoals gezegd, met verhalen over Fortuyn zult u vast overspoeld worden in die ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2011 | Liefdadigheid

Liefdadigheid, caritas, diaconie, het zijn begrippen die voor ons besef verbonden zijn met de kerk en het evangelie. Als je een gemiddelde Nederlander zou vragen wat zijn associatie bij liefdadigheid is, dan zou het me niet verbazen als hij zou zeggen: “Leger des Heils”. Dat was dan ook de reden, dat de redactie onmiddellijk wist: als we een themanummer over liefdadigheid maken, moet er een artikel in over het Leger des Heils. We zetten hoog in en schreven luitenant-kolonel Ine Voorham, tot voor kort directeur van de Stichting Welzijs- en Gezondheidszorg van het Leger des Heils, aan en zij meldde per omgaande, dat ze graag een verhaal over het Leger wilde schrijven. Het is eerder een enthousiast dan een kritisch verhaal, maar er valt dan ook niet te ontkennen, dat het Leger des Heils waarschijnlijk de enige kerkelijke instelling is, bij wie liefdadigheid onbetwist bovenaan de prioriteitenlijst staat.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2011 | Vrijheid

Over vrijheid zou het gaan. Vrijheid van… vrijheid voor. Te breed, te algemeen, dus toegespitst: Vrijheid als politiek ideaal, vrijheid in de wereld van de economie, vrijheid in de kunst. Er is ongetwijfeld nog veel meer te bedenken, maar dit is wat er binnenkwam. Het eerste artikel is van Herman Meijer, oud-voorzitter van Groen Links. Dat laatste zeg ik er niet toevallig bij, want het was binnen Groen Links, en wel met name door Femke Halsema, dat het begrip “vrijheid” en “vrijzinnig” in positieve zin werd gebruikt als aanduiding voor linkse politiek. Er valt over vrijheid meer te zeggen dan door liberalen (waar vrijheid vooral vrijheid van staatsbemoeienis is) wordt gedaan. Herman laat er zijn licht over schijnen en we vermoeden dat hij met zijn formuleringen ook iets duidelijk maakt van de tegenstellingen zoals die ter linkerzijde tussen met name aanhangers van SP en GL bestaan. Wie de handschoen op wil pakken en deze voor ons gevoel noodzakelijke discussie aan wil gaan… We zien je bijdrage met belangstelling tegemoet.

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2011 | Bidden

Een Ophef over bidden! Komt het toch nog goed met dat radicale clubje! Wie weet. Indachtig het werk van onze leermeester Bert ter Schegget weten we dat bidden de innigste vorm van verzet is. We bidden van ons af, want het zit ons hoog, zoals het toegaat in onze wereld en we bidden het naar ons toe, want terwijl we bidden bezinnen we ons al op de vraag, wat eraan gedaan zou kunnen worden. Bidden als vorm van verzet. Toen we dat zeiden, moesten we denken aan het Politiek Avondgebed zoals dat door Dorothee Sölle en haar medestanders (m/v) werd gepraktiseerd in Keulen aan het eind van de jaren zestig. Helaas, Dorothee Sölle is in 2003 overleden en haar konden we er niet meer naar vragen. Maar haar vaste kompaan uit die dagen en haar latere echtgenoot Fulbert Steffensky, die leeft nog. Hem konden we natuurlijk wel vragen om een herinnering aan het Politisches Nachtgebet van destijds. Nu kun je over Steffensky heel veel informatie vinden op het internet, maar een mailadres zoek je daar tevergeefs. In mijn pogen een adres van hem te achterhalen via internet vond ik ook een prachtig artikel van hem over “Bidden in seculiere tijden”. ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2011 | Geloof en politiek

Een themanummer over geloof en politiek. Alsof het daarover binnen de Vereniging voor Theologie en Maatschappij niet eigenlijk altijd gaat! Maar voordat we ons met dat thema bezighouden eerst iets anders. Met gepaste trots vernamen we, dat Hanneke van der Korst, sinds twee jaar lid van onze redactie, de essaywedstrijd van het dagblad Trouw heeft gewonnen. Omdat niet al onze lezers geabonneerd zijn op Trouw, drukken we haar inspirerende inzending “Zuster geef niet op!” af als openingsartikel van deze Ophef. Over ons thema hield Op Goed Gerucht in januari een studiedag. Zij hadden Bram Grandia uitgenodigd voor een inleiding en hij hield een verhaal over veertig jaar geloof en politiek. Dat verhaal drukken we af!

Lees meer ...

Ophef nr. 3/4 2010 | Oogst

Daar ligt zomaar opeens en niet van tevoren aangekondigd een dubbeldik nummer van Ophef voor u. Ik zal proberen uit te leggen, hoe dat gekomen is. Aan het slot van rnijn vorige redactioneel schreef ik “Het volgende nummer, gepland voor begin oktober, heeft als thema ‘Theologie en econornie’. U wordt van harte uitgenodigd daarvoor een bijdrage te leveren”. Daarvan is gebruik gemaakt en daar zijn we heel erg blij mee. Daarnaast hadden we zelf natuurlijk ook een aantal mensen gevraagd om een bijdrage te leveren. Er was een Samenwijzerdag, waar een belangrijke discussie werd gevoerd, waarvan we u ook nog de inleidingen ter lezing aan wilden bieden. En toen hadden we opeens – ondanks het feit, dat we over het thema theologie en economie een tweetal artikelen waar we op hoopten niet kregen – te veel kopij voor een nummer, we konden een deel doorschuiven naar nummer 4, maar we konden ook, en daar heeft de redactie voor gekozen, nog een groot artikel invoegen, dat eigenlijk te lang was, maar in een dubbelnummer niet zou misstaan en zo een nummer 3/4 afleveren. En juist toen we dat besloten hadden en de verschijningsdatum wat opgeschoven was, overleed Gerard Somsen en waren ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2010 | Nieuwe omgang

Het tweede nummer van Ophef jaargang 2010. Het is – al weer, zeggen we spijtig – wat later dan bedoeld, maar als u niet al te vroeg met vakantie gaat, kan het nog prima mee. Hij is niet al te dik, dus dat scheelt weer bagageruimte. De redactie van Ophef – en we nemen aan ook haar lezers (m/v) – voIgt nauwlettend de ontwikkelingen op de relimarkt. De meesten van ons leven er tenslotte van. Dat de nieuwe religiositeit er een is, die zich grotendeels buiten de kerken om ontwikkelt, is geen verrassende constatering. Heellangzaam dringt dit ook tot de steeds meer leden verliezende gevestigde kerken door. Hoe te reageren op deze ontwikkelingen. Leentjebuur spelen bij kerken die zich nog weI in groei mogen verheugen? Bijvoorbeeld door in de leer te gaan bij de New Yorkse Redeemer Church die inmiddels her en der in Europa dependances opzet? Nieuwe vorrnen van evangelisatie, nieuwe vorrnen ook van sociaal engagement van de kerken. Dat zeker, maar dan moet je wel de fundamentalistische grondslag op de koop toe nemen. We zijn nieuwsgierig naar alle mogelijke nieuwe vorrnen van communicatie van het evangelie, maar we zijn ook kritisch. We zien hoe bijvoorbeeld Christelijk Gereformeerde en ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2010 | Vrouwenstemmen

“Und morgen die ganze Welt… ” Zou Wilders dat in zijn achterhoofd hebben gehad, toen hij na de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen in Almere zei: “Vandaag AImere en Den Haag en morgen heel Nederland”? Als ie het wist is ie nog fouter dan we al dachten, als ie het niet wist, ontbreekt het hem – lijkt me desastreus voor een politicus – aan de meest elementaire kennis van de jongste geschiedenis.

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2009 Ruim

Daar is dan het kerstnummer, de vierde en laatste Ophef van deze jaargang. Geen thema, maar een bont geheel van artikelen. U leest een artikel van Wessel ten Boom over Vestdijk en de calvinistische religie. Hiermee sluit ook Ophef het Calvijnjaar af, waaraan we al op het eind van 2008 begonnen met een Calvijn-special. Rinse Reeling Brouwer hield een spannende voordracht over de toekomst van de theologie. Stevige kost. Herman Meijer wordt geinterviewd over zijn boek “Er zijn altijd anderen”. Maarten den Dulk schrijft over verbondenheid met Israël ‘in’ solidariteit met de Palestijnen. Dick Boer hield in Hamburg een voordracht met als titel “Wut im Bauch” . Tiers Bakker heeft zich bereid verklaard vanaf volgend jaar deel uit te maken van onze redactie. Hij stelt zichzelf voor met een overdenking van het werk van de Sloveense politieke filosoof Zizek.

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2009

Redactioneel   Op 10 oktober wordt de voorzitter van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij en de vorige hoofdredacteur van Ophef, Dick Boer, zeventig jaar en op 12 juni jongstleden werd de Nederlandse uitgave van zijn Bijbelse Theologie, Verlossing uit de slavernij, gepresenteerd. Reden genoeg om dit nummer van Ophef helemaal aan hem te wijden. U vindt in dit nummer de toespraken, die zijn gehouden bij de presentatie van het boek en een aantal artikelen van vrienden en vriendinnen van Dick Boer op ons verzoek geschreven om hem te feliciteren. Een Ophef-special is, zelfs als we er een extra di(c)k nummer van maken, natuurlijk geen feestbundel en dat betekent, dat we moesten kiezen: of een groot aantal mensen allemaal een paar regels laten schrijven of een beperkt aantal mensen een serieus artikel laten schrijven. Wij hebben gekozen voor het laatste en dat betekent, dat we, in zekere zin willekeurig – al is er wel over nagedacht – een aantal mensen hebben uitgenodigd. Wij hopen, dat niemand zich hierdoor gepasseerd of tekort gedaan voelt. Mocht dat toch het geval zijn, dan reserveren we een plekje in de feestbundel voor Dick Boers vijfenzeventigste! We hebben bovendien – en toen we de oogst zagen hadden we ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2009 Partijdig

Redactioneel   We wilden een themanummer maken over gender-problematiek. Dat is maar zeer ten dele gelukt, doordat allerlei geplande artikelen om allerlei verschillende redenen niet doorgingen. Het is dus een dunne Ophef geworden, waarbij van het oorspronkelijke “gender-plan” maar twee artikelen overbleven: dat van Hanneke van der Korst (zij is overigens – hiep, hiep, hoera – ons nieuwe redactielid) over het gender-probleem binnen de wereld van het justitie-pastoraat en het artikel dat we overnamen uit Junge Kirche van Klara Butting. Ooit – in 1993 – promoveerde Klara bij Rochus Zuurmond aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Die Buchstaben werden sich noch wundern. Innerbiblische Kritik als Wegweisung feministischer Hermeneutik. Ze schreef het ook toen al in het Duits. Haar artikel over Die Bibel in gerechter Sprache vertaalden we voor u. Gelukkig was er op onze ledenvergadering in mei het grote “religie-debat” tussen Dick Boer en Erik Borgman. U herinnert zich wellicht nog de voorgeschiedenis: in het nummer “God is terug” (Ophef 2007/1-2) had Erik geschreven over zijn perceptie van de teruggekeerde religie in het publieke domein van de Nederlandse samenleving. Dick Boer reageerde in Ophef 2007/3 vrij heftig: Mao is dood, leve de Dalai Lama. En daarop reageerde Erik weer in Michsjol. ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2009 Paulus bij nader inzien

Redactioneel   Hebben we Calvijn al gehad, krijgen we Paulus ook nog! Ik geef toe, u krijgt het als lezer van Ophef te verduren. Het is het jaar van de zware jongens. Je kunt ook zeggen: het is puur retro. Er wordt weinig nieuws geproduceerd, dus wordt teruggegrepen op het oude. Het is allemaal waar en niet waar en in hoeverre het toch ook nieuw is, zal moeten blijken uit de manier waarop ermee wordt omgegaan. Over Paulus en wel met name over het beroemde achtste hoofdstuk van zijn brief aan de Romeinen heeft Wout van der Spek het in zijn bijdrage aan dit themanummer. Paulus hoort thuis in het leerhuis en daar behandelt Wout hem dan ook. We vroegen onze Augustinusspecialist Wessel ten Boom of hij eens over de schouder van Augustinus naar Paulus wilde kijken. Eén van de aanleidingen voor dit Paulusnummer was, dat in het Leerhuis Amsterdam twee avonden werden gehouden met als titel: Paulus onder de filosofen. Dick Boer sprak daar over het Paulusboek van de Franse filosoof Alain Badiou en Rinse Reeling Brouwer over het Romeinencommentaar van de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben. Hun verhalen vindt u bij ons bijna vers van de pers. Naast het themagedeelte vindt u ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2008 Calvijn

Redactioneel   Voor u, beste lezers en lezeressen, ligt het vierde nummer van de jaargang 2008. Wij noemden het ons kerstnummer, maar op het moment, dat ik dit schrijf, weet ik nog niet zeker of we het redden, om dit nummer voor kerst bij u thuis te laten bezorgen. “t Liep tegen het nieuwe jaar”, zegt een bekend kerstlied. En dat nieuwe jaar is het jaar onzes Heren 2009: Het Calvijnjaar, volgens anderen (volgens mij vooral zijn tegenstanders) ook een Darwinjaar en we kunnen vast nog wel een aantal andere kwalificaties bedenken, maar ons raakt de eerste het meest. Johannes Calvijn, zijn naam is vernederlandst en er zijn ook niet veel landen, waar zijn theologie zo diep doorgedrongen is als in ons kleine landje. We wilden er dus vroeg bij zijn en al op de valreep van 2009 een Calvijn-nummer maken. We starten met een tekst van Calvijn zelf, samengesteld en aangereikt door Rinse Reeling Brouwer, en zo actueel als het maar zijn kan: Als je geld uitleent.., een gedachte van Calvijn, die ik in de Kamer zelden hoor verdedigen door de SGP. Rinse stelde de tekst samen als bijlage bij een voordracht die hij hield in de Rode Hoed over Luther ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2008 Duurzaam

Redactioneel   Het derde nummer van deze jaargang is toch weer wat later dan we gehoopt hadden. Het is bovendien deels een ander nummer geworden dan we eerst gedacht hadden. Ons stond voor ogen een themanummer rond vragen van ecologie en duurzaamheid te maken, maar het aantal artikelen dat we daarover uiteindelijk binnen kregen, de eerste drie van dit nummer, was veel geringer dan waarop we gegokt hadden en rechtvaardigde eigenlijk nog nauwelijks een themanummer. Dat neemt niet weg, dat we heel blij zijn met de drie artikelen, die wel binnen zijn gekomen. Heleen Goddijn leerde ik kennen toen ze in Amsterdam-Noord voor mijn Oecumenisch Leerhuis een avond verzorgde over de mondiale voetafdruk. Omdat ik dat toen erg goed vond, vroeg ik haar om haar verhaal, maar ook haar ervaring met dit verhaal voor Ophef op papier te zetten. Ze deed dat samen met Tim Stok. Ab Kerssies wees ons op de originele theologische insteek van Birgit Verstappen, gepromoveerd in de theologie maar ook lijsttrekker van de Partij van de Dieren in Brabant. Over bio-industrie en scheppingstheologie. De gangbare theologie verzwijgt en verdonkeremaant niet alleen het leed van medeschepselen (dieren) maar ook het eigen menselijke lichaam. Ab Kerssies kiest overigens zelf een ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1/2 2008 Oecumene Polder en Polen

Redactioneel   Net als vorig jaar begint ook de jaargang 2008 met een dubbelnummer. De artikelen voor 2008/1 kwamen wat vertraagd binnen en op een gegeven moment blijft er dan eigenlijk geen tijd meer over om een goed voorbereid tweede nummer nog voor de zomer bij de lezers in de brievenbus te doen belanden. Omdat we nog wel wat in portefeuille hadden en bovendien de toestemming kregen voor het afdrukken van twee spannende en actuele lezingen konden we voor deze oplossing kiezen. Het thema voor het geplande eerste nummer van deze jaargang was “oecumene”. Aanleiding daarvoor was de bespreking van de oecumene-nota in de synodevergadering van de Protestantse Kerk en onze zorg over de steeds verdere verwatering van de oecumenische praktijk. De afwijzende houding van de Rooms-Katholieke Kerk, die oecumenische vieringen met eucharistie of avondmaal inmiddels categorisch verbiedt en de heer Kimman, secretaris van de bisschoppenconferentie, die laat weten protestanten niet als kerk maar als clubje te beschouwen, dat toch gedoemd is te verdwijnen, spelen daarbij een rol. Daarnaast is er natuurlijk het gegeven dat de Protestantse kerken een slordige veertig jaar vooral bezig zijn geweest met hun eigen fusie. Veel hervormden en gereformeerden kregen op die manier de indruk dat oecumene een ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2007 Samengevat

Redactioneel   Voor u ligt het laatste nummer van de jaargang 2007. En als alles zo gelopen is, als wij het bedoeld en gepland hadden, dan heeft u dit nummer voor onder de kerstboom. Het is een kerstvaria geworden, een nummer zonder een vast thema, maar met allemaal min of meer op zich zelf staande bijdragen. Dat was ook wel nodig, want het dubbelnummer 1-2 ging over “God is terug” en dat riep zo veel reacties op, dat nummer drie daar ook bijna helemaal over ging. En zo werd het bijna een jaarthema. Het komt in dit nummer zo nu en dan nog even om de hoek kijken, maar daar blijft het dan ook bij. Kom we gaan de pakjes uitpakken: Eerst is er een groot artikel van Maarten den Dulk over Marquardts landtheologie. En dan hebben we het over Israël, waarmee we volgens onze kerkorde onopgeefbaar verbonden zijn. Maar dat roept ook de vraag op naar de moeizame verhouding tussen Israël en de Palestijnen en de vraag hoe we met Israël verbonden zijn. Toch niet, mogen we hopen, op een wijze die solidariteit met het Palestijnse volk uitsluit. Daarover werd in Amsterdam een Leerhuis georganiseerd onder de titel “Verkeerd verbonden?”. Zo heette ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2007 God is terug: waar?

Redactioneel   “God is terug” luidde de titel van de vorige Ophef en we vroegen ons af of het waar is en of we – als het waar is – daar blij mee moesten zijn. Wie het las, stelde al snel vast, dat het – volgens het merendeel van de schrijvers (m/v) in dat nummer – vooral de religie was, die terug was van Kiëv tot Nijmegen. Of daarmee ook God terug was, daarover werd met gepaste schroom gezwegen. Er werd gereageerd op dat nummer, zodat we nu kunnen zeggen: het gesprek over God (en of die al dan niet terug is) is weer terug en dat is niet alleen waar, maar daar kunnen we ook gewoon blij mee zijn. Dat de religie terug lijkt te zijn, roept ook opnieuw de vraag naar de zin van de religiekritiek op. Toine van den Hoogen, hoogleraar te Nijmegen en daar collega van Erik Borgman, gaat op zoek naar een “theologische religiekritiek” en hij vindt dat Borgman en Salemink zorgvuldiger moeten zijn in hun formuleringen en definities om het gesprek met de Nederlandse intelligentsia over de terugkeer van de religie zakelijker te kunnen voeren. Ook Dick Boer reageerde: hij is bepaald niet enthousiast over de ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1/2 2007 God is terug

Redactioneel   Daar ligt ie dan, de eerste Ophef van de jaargang 2007. Het is, zoals al in het verlate vierde nummer van de vorige jaargang werd aangekondigd, een dubbelnummer 1 / 2 geworden. Want of God terug is in het publieke domein, zoals in het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid wordt beweerd, of juist weer verder weg is, zoals de cijfertjes van het rapport God in Nederland lijken te laten zien, een en ander is niet ongemerkt voorbijgegaan. En als God terug is, welke god is dan terug? De mooiste formulering van de veranderde godsdienstigheid vind ik nog steeds (met een variatie op de titel van een opstel van Toine van den Hogen in combinatie met het beroemde boek van Geert Mak): Hoe God verdween uit Jorwerd en opdook tussen de meubeltjes van Ikea! Maar de God die verdween uit Jorwerd, was de God van de kerk die midden in het dorp stond en de God, die opdook tussen de meubeltjes van Ikea, was de god van de solo-religiositeit, van het warme gevoel en de lifestyle en een ieder zijn eigen leefwereld en zijn eigen individuele god. We hebben een aantal mensen gevraagd om hun duiding van deze “terugkeer van ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2006 na de verkiezingen

Redactioneel   De Ophef die nu voor u ligt, was eigenlijk bedoeld om als laatste nummer van de jaargang 2006 onder de kerstboom te liggen voor als alle zoetigheid u even te veel zou worden. Het is anders gelopen. Stukken lieten langer op zich wachten of kwamen uiteindelijk niet en er moesten dus noodverbanden gelegd worden. Het pièce de résistance (u mag dit ook letterlijk en fout vertalen als het ‘stuk van verzet’) wordt gevormd door de bijdrage van Dick Boer. Eind juli schreef hij een (toen nog niet open) brief aan Jan Marijnissen, omdat hij ongelukkig was met de ontwikkeling waarbij ook de SP om het hardst riep wel mee te willen doen aan een nieuwe regering. Niet tevreden over de summiere beantwoording schreef Dick vervolgens een brandbrief aan een aantal vriend(inn)en met de vraag of hij wel moest stemmen en zo ja wat dan wel. Een groot aantal mensen reageerden daarop en de meesten van hen hadden er geen bezwaar tegen, dat hun reactie geanonimiseerd werd afgedrukt. Tenslotte schreef Dick na alle reacties op zich in te hebben laten werken een slotbeschouwing met als pakkende titel “Lof der oppositie”. We zijn inmiddels al weer een stukje verder en zoals we ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2006 Kerk tegen het licht

Redactioneel   Voor u ligt het derde nummer van Ophef 2006: De kerk tegen het licht! Het is een discussie-nummer geworden. De discussie wordt geopend door Harm Dane met de tekst van de lezing, die hij dit voorjaar hield op de jaarvergadering van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij. Die lezing hebben wij aan een groot aantal mensen toegestuurd, van wie wij de indruk hadden, dat ze daar een gedegen reactie op zouden kunnen geven. Het resultaat daarvan leest u in dit nummer. Reacties van Anne-Claire Mulder, Henk de Roest, Jeroen Jeroense, Jan Geursen en Ab Kerssies. Die reacties hebben we weer aan Harm doorgestuurd en hij reageert daar weer op. Zo heeft hij (voorlopig) het laatste woord, al is dat niet de strekking van de titel die hij mee heeft gegeven aan zijn repliek. Vroeger, ik denk even aan de ‘gouden jaren’ van CvS, was het niet ongebruikelijk dat Ophef, en vooral voordien Opstand, extra aandacht gaf aan de verkiezingen en dan ook niet schroomde om een gemotiveerd stemadvies te geven. Dat doen we niet (meer), al kwam dat ook doordat we met onze planning verrast werden door de nacht van Loesewies en niet hadden gerekend op verkiezingen in het najaar. Het ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2006 Accra

Redactioneel   Het is al weer bijna twee jaar geleden, dat in het Ghanese Accra de naar die stad genoemde Accra-verklaring werd aangenomen door de Wereld Alliantie van Reformatorische Kerken. Ook onze eigen PKN was aanwezig en stemde voor deze Accra-verklaring. Een ieder die deze verklaring leest (we besteedden er eerder aandacht aan: zie het artikel ‘Kerk en Empire’ van Greetje Witte-Rang in Ophef 2004-3, toen heet van de naald) trekt zijn wenkbrauwen op en kan zich nauwelijks voorstellen dat onze kerk hier volmondig ja op heeft gezegd. Niet dat we er niet blij mee waren of zijn, integendeel we zijn er dolblij mee, maar deze instemming lijkt zo weinig consistent als we het verdere optreden van onze kerk in politieke en economische aangelegenheden zien. Hoe ga je daarmee om! Wij dachten als redactie dat de beste manier was om aandacht te blijven geven aan deze Accra-verklaring en zo de kerk er steeds weer aan te herinneren: denk erom, hier stonden en staan jullie voor, komt er nog wat van? Daarom deze Accra-special. Onze eigen redacteur Trinus Hoekstra is als mededirecteur van DISK en werkzaam bij Kerkinactie vanaf het begin ten nauwste betrokken bij de activiteiten rond de Accra-verklaring. In zijn inleiding probeert ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2006 Mission

Redactioneel Wij streven er altijd naar het eerste nummer van Ophef voor Pasen bij u in de bus te hebben. Dat is ons dit jaar niet gelukt, al viel Pasen laat. Als thema hadden wij gekozen: “Missionair!” in het kader van onze voortgaande kritische confrontatie met de ontwikkeling in onze kerken. “Wees meer missionair”, zo noemde Rainer Wahl zijn bespreking van het visie-document van de Protestantse Kerk in Nederland (Ophef 2005-3). “Laat zien wat je bezielt”, luidde de titel van een ander opwekkend document, dat de leiding van de kerk in samenwerking met de Evangelische Alliantie het land in had gestuurd. Als de kerk maar weer gewoon gelovig wordt en daar openlijk voor uit durft te komen, zo lijkt de redenering, dan komt het wel weer goed met het imago (en mogelijk op termijn ook met het leden aantal) van de kerk. Niemand kan natuurlijk ontkennen, dat een kerk missionair moet zijn, in de zin, dat ze moet laten zien, waar ze voor staat en in haar spreken verstaanbaar moet zijn. Maar is het zo simpel, zo gewoon? Gewoon alle schaamte afleggen en enthousiast aan de slag gaan? Of is er (nog steeds) reden voor een bepaalde bescheidenheid? Wij vroegen Gerrit ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2005 Tamis Wever 1937-2004

Redactioneel Voor u ligt de vierde en laatste Ophef van 2005. Zoals u al kon vermoeden op grond van de omslag, is een groot deel van dit nummer gewijd aan Tamis Wever (1937-2004). Tamis was één van de mensen die voor hun fusie lid was van zowel de Christenen voor het Socialisme als de Vereniging voor Theologie en Maatschappij. Zelfs als er tijdens de laatste jaren soms zelfs minder dan tien leden aanwezig waren op een ledenvergadering van onze vereniging, dan was Tamis één van die tien. Hij heeft veel geschreven voor Ophef (en voor Opstand, het blad van C.v.S.) en nog meer getekend. Zijn tekeningen – u ziet er in dit nummer heel wat van – hadden een typisch eigen stijl, je zag gelijk: dat is een Tamis. Natuurlijk hadden wij een indruk van wie Tamis was als theoloog en als kunstenaar, maar we hadden – waarschijnlijk door zijn eigen bescheidenheid – geen idee van de omvang van zijn kunstenaarschap. Meer dan tienduizend grote en kleine kunstwerken en honderden teksten liet hij na. Een heel klein stukje van dit gigantische oeuvre kwam aan de orde op de studiedag “lernen in de geest van Tamis Wever”, die op zaterdag 26 november ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2005 Een iglo in de woestijn

Redactioneel ‘Een iglo in de woestijn’ zo noemt Harm Dane zijn artikel over de protestantse kerken in de na-oorlogse periode. Het is de opening van een Ophef, waarin we in de lijn van de derde Ophef van de vorige jaargang (PKN waarheen?) en de eerste van dit jaar (goed/fout) ons bezig houden met de ontwikkelingen op het kerkelijke erf. In de redactie is de afspraak gemaakt, dat we ons daar om het andere nummer mee bezig houden in de aanloop naar (naar we hopen) een grote conferentie, waarin verschillende oppositionele groepen binnen de kerken kijken, waarin ze gezamenlijk op zouden kunnen treden. Die oppositie bestaat uit een bont geheel en dat mag ook best zo blijven, maar misschien is het zinnig elkaar af en toe tegen te komen en te bezien of er aanleiding is om als geseculariseerde christenen met heel verschillende achtergronden (VTM’ers, vredesbewegers, vrijzinnigen, vrouwengroepen, volgelingen van Barth en Bonhoeffer, Goed geruchters, ex 8 mei-ers en vele, vele anderen) de handen ineen te slaan, nu zowel de RKK als de PKN lijken de rijen te sluiten en eenzijdig te kiezen voor de brede achterban van de ‘gewone’ (en dan worden confessionele bedoeld) gelovigen. “Leren leven in verwondering”, zo heet ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2005 Opium?

Redactioneel Voor u ligt de tweede Ophef van 2005. Een beetje later dan gehoopt. Eigenlijk willen we het tweede nummer op zo’n tijdstip bij u in de brievenbus hebben, dat ie lekker mee op vakantie kan. Dat is dit keer alleen boor de “laatboekers” te doen. Het eerste (in de regel thematische deel) deel van deze Ophef bevat teksten van een tweetal studiedagen. Han Dijk was op 26 februari van dit jaar aanwezig bij een studiedag in Antwerpen, die georganiseerd was door “Rondetafel christendom-marxisme”. Daar werd gedebatteerd over het belang van de godsdienstkritiek van Marx. Han schreef een verslag van de bijeenkomst en regelde voor ons ook de tekst van de belangrijkste lezing, een exegese van de beroemde ‘opiumtekst’ van Marx door Theo Salemink. Theo verdedigt het goed recht van de religie en lijkt zelfs spijt te hebben van zijn vroegere instemming met de marxistische godsdienstkritiek (jeugdzonde?). Hoe het ook zij, kritisch achteromkijken met het oog op het vinden van nieuwe wegen vooruit, dat is waarschijnlijk de meest aangewezen activiteit voor maatschappelijk bewuste theologen (m/v) in dit tijdsgewricht. Op 18 juni van dit jaar werd in Utrecht weer eens een samen-wijzer-dag gehouden. Aanleiding was het boek van Beatrice de Graaf, waarover ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2005 Goed fout

Redactioneel Het is,, als ik dit redactioneel schrijf, boekenweek en het thema van de boekenweek is ‘geschiedenis’. Dat was niet de reden dat we er voor hadden gekozen om in dit nummer terug te blikken op onze eigen geschiedenis als Christenen voor het Socialisme en/of als maatschappelijk bewuste theologen. “Goed of fout in de koude oorlog”, is ook niet direct het thema dat wij als redactie hadden uitgekozen, maar het werd ons als het ware opgedrongen door de dissertatie van Beatrice de Graaf (Over de muur, de DDR, de Nederlandse kerken en de vredesbeweging, Amsterdam 2004). Daarin wordt een hard oordeel geveld over het optreden van de Christenen voor het Socialisme en hun contacten met de DDR. Greetje Witte-Rang bespreekt het boek en is er – om het maar voorzichtig te zeggen – bepaald niet enthousiast over. Rinse Reeling Brouwer schreef een uitvoerige brief aan de schrijfster, waarin hij wijst op onjuistheden, maar ook zelfkritisch terugkijkt op ons eigen verleden. Natuurlijk hebben we Beatrice de Graaf uitgenodigd om te reageren op die kritiek en we zijn blij dat ze ook in is gegaan op dat verzoek. Dat we het niet eens zijn geworden, zal u niet bovenmatig verrassen. Toch wilden we ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2004 Vrouwen

Redactioneel Voor u ligt de vierde en laatste Ophef van 2004. Het eerste wat u opgevallen zal zijn, is dat ie dunner is dan de vorigen. Dat komt enerzijds doordat een aantal door ons aangezochte auteurs het te druk hadden om op relatief korte termijn een bijdrage te leveren, anderzijds omdat we daar wel mee konden leven, omdat het aantal pagina’s in de vorige nummers steeds werden overschreden en dat levert de vereniging financiële problemen op. Het themagedeelte in deze Ophef gaat over ‘vrouwen in de kerk’. Anne Kooi interviewde Annego Hogebrink, voorzitter van de Oecumenische Vrouwensynode over de positie van vrouwen in de kerk en wat er met de totstandkoming van de PKN is veranderd. Heel mooi (maar onbewust, want ze kenden elkaars bijdrage niet) Daarbij aansluitend, vertelt Annette Sprotte haar verhaal over hoe het is om als vrouw theologie te studeren in Duitsland en Nederland en vervolgens predikant te worden. Greet den Dulk-Barens bericht ons over de oprichting van een Werkplaats voor Feminisme en Levensbeschouwing, waarvan zij de secretaris is. Tenslotte hoort bij the themagedeelte ook een exegese. Wij vroegen en kregen van Jopie Siebert-Hommes toestemming om een gedeelte van haar afscheidscollege op te mogen nemen, waarin ze het ...

Lees meer ...

Ophef 3 2004 PKN, waarheen?

Redactioneel Voor u ligt het derde nummer van Ophef 2004. Een themanummer over de kerk en heel in het bijzonder de onlangs tot stand gekomen Protestantse Kerk in Nederland. Het wil een soort bestandsopname (excuus voor het germanisme) zijn. Hoe staat het met die nieuwe kerk, wat hebben wij ervan te verwachten, wat voor (on)mogelijkheden liggen er voor ons, om invloed uit te oefenen op de gang van zaken in die kerk? Voor de katholieke lezers, die met hun kerk zo hun eigen – en vaak zeker niet geringe – problemen hebben, misschien een hele kluif, maar het gaat niet alleen o de kerk, het gaat ook om onze Vereniging voor Theologie en Maatschappij, die haar plaats zoekt in het maatschappelijke en ideologische krachtenveld, waarvan ook de kerk deel uitmaakt. Die bezinning op onze positie zal zich niet tot dit themanummer beperken. We zijn van plan er in latere nummers op terug te komen en zo mogelijk hierover een studiedag te beleggen, al dan niet samen met anderen. Het eerste artikel is van Rinse Reeling Brouwer. Hij probeert het beleid van de PKN in historisch perspectief te plaatsen en roept ons op de nieuwe kerk vooral als kans te zien. Rainer ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2004 Vrede

Redactioneel ‘Dat roept vrede, vrede, maar er is geen vrede’ (Jer. 6:14). Nee, er is geen vrede! Bush heeft de oorlog inmiddels al twee keer ten einde verklaard, maar tegelijkertijd voeren de Amerikanen nog vrijwel dagelijks militaire acties uit in Irak en Afghanistan en worden er omgekeerd dagelijks acties uitgevoerd tegen de Amerikaanse militairen. Maar er is ook nauwelijks meer iemand te vinden, die vrede, vrede roept. Natuurlijk, er is een platform tegen de nieuwe oorlog en dat heeft ook een aantal demonstraties georganiseerd. Er bestaat ook bij een aantal partijen (al wordt dat kleiner) in het parlement bezwaar tegen de oorlog en/of tegen de Nederlandse deelname daaraan. Maar dat het leeft? Aanleiding voor uw redactie om onderweg naar de vredesweek een themanummer over vrede te maken. Wat is er over van de vredesbeweging van de jaren tachtig, toen er geen concrete oorlogssituatie was, maar wel miljoenen vredesactivisten in de hele wereld actief waren? Hoe wordt er gedacht over de huidige oorlogssituatie? De laatste vraag legden we voor aan Dick Boer. Aan hem vroegen we om een analyse van de actuele situatie. Hij schreef “notities in oorlogstijd”. We zijn nieuwsgierig naar uw reacties. Een pittige politiek debat in ons blad, daar ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2004 Europa

Redactioneel Het is niet gelukt om deze Ophef voor Pasen bij u in de brievenbus te krijgen. Maar we zitten nog wel ruim boor de Europese verkiezingen. Mede met het oog daarop hadden we afgesproken een themanummer over Europa te maken. Dat viel nog niet mee! Europa leeft niet of nauwelijks. Ondanks de forse uitbreiding van de Europese Unie, is het nauwelijks een thema. In de politiek niet; het lijkt ze nauwelijks te raken dat maar een derde van de Nederlanders deel zal nemen aan de verkiezingen. En in de kerken al evenmin. Europa-scepsis is een veelgehoord woord, maar er ik ook geen sprake van georganiseerde actie tegen de uitbreiding van de invloed van de Europese Unie. Harmen Binnema, politicoloog en promovendus aan de VU, opent dit nummer met een historische beschouwing over het ontstaan van de Europese Unie en de situatie aan de vooravond van de verkiezingen. Daarna volgen een aantal artikelen over de kerken en Europa. Zelf stond ik stil bij het begin van de CEC, de conferentie van Europese kerken en met name bij e inspirerende openingstoespraak van Visser ’t Hooft bij die gelegenheid. Plonie Robbers-van Berkel, die vele jaren deel uitmaakte van het presidium van de CEC ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2003 Tegen het cynisme

Redactioneel Tegen het cynisme. Dat is nooit weg in de tijd van kerst, al was dat niet de aanleiding voor deze titel en voor dit nummer van Ophef. In de planning zat een nummer over ecclesiologie en ambtstheologie, maar naarmate duidelijk werd, dat op 12 december beslist zou worden over de fusie van de samen-op-weg-kerken, werd ons ook steeds duidelijker dat we daar niet aan voorbij konden gaan. Veel animo om hierover te schrijven troffen we evenwel niet aan bij de auteurs die we daarvoor benaderden. En zo werd et een nummer “tegen het cynisme”, maar dan wel tegen het cynisme, dat we steeds in onszelf voelen opkomen. Een soort inventarisatie, over hoe het staat met kerk en theologie aan de vooravond van de fusie. En nu moet ik oppassen, want in mijn vorige redactioneel maakte ik een grapje over De Hoop Scheffer, die van toeten nog blazen wist, in de vaste veronderstelling, dat de NAVO toch niet zo stupide zou zijn om zo’n evidente nitwit, een tweederangs diplomaat die als oppositieleider zelfs voor het CDA afging als een gieter, tot secretaris-generaal te benoemen. De inkt was nog niet droog, of het tegendeel bleek. Zo ga ik er nu van uit ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2003 Intermonomultitrans

Redactioneel Multi-culti is uit! Ik had nog niet gemerkt dat het werkelijk ooit “in” is geweest, maar nu is het “uit”. Als buitenlanders (en dan hebben we het natuurlijk niet over burgers uit de E.E.G.-landen of blonde Amerikanen) er al in slagen alle horden te nemen en hier enige vorm van status of verblijfsvergunning te bemachtigen, dan moeten ze verder niet zeuren en zich aanpassen aan de hier geldende mores, zo schijnt de inmiddels gangbare opvatting te zijn. En dan komt Ophef met een nummer over multiculturaliteit. Wat is er aan de hand? Lopen we hopeloos achter of roeien we dapper tegen de stroom in? U moet het maar beoordelen. De gedachte dat het vermaledijde paars acht jaar lang alles op alles zou hebben gezet, om ons (echte) Nederlanders een multiculturele samenleving op te dringen…. Was het maar waar, ze zouden postuum in mijn achting stijgen. De waarheid daarentegen is dat al onder paars buitengewoon stringente maatregelen zijn genomen om de instroom van buitenlanders tegen te gaan en dat de huidige regering zelfs na kan denken over een “beperkt pardon”, (volgens mij is dat een contradictio in terminis, maar zo’n begrip raakt wel “ingeburgerd”) vanwege de grote aantallen uitzettingen in de ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2003 Maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Redactioneel “Maatschappelijk verantwoord ondernemen”, in dit nummer regelmatig afgekort als MVO, is het onderwerp van het themagedeelte van deze Ophef. Het is, zoals bij lezing zal blijken, een omstreden onderwerp: voor sommigen is maatschappelijk verantwoord ondernemen een mogelijkheid nog iets van linkse uitgangspunten overeind te houden in een politiek klimaat, dat links weinig ruimte laat, voor anderen is het een contradictio in terminis: ondernemen is erop gericht winst te realiseren voor de ondernemer en is dus in principe niet maatschappelijk verantwoord. Voor mensen die in de jaren zestig en zeventig politiek bewust zijn geworden lijkt het op een PPT-CPN discussie. Maar de PPR en de CPN zijn beide ter ziele en links moet zich in de veranderde politieke situatie opnieuw profileren. Redenen genoeg om die discussie ook binnen VTM en in de kolommen van Ophef te voeren. En het is ook echt een discussie, want het bijzondere van dit themagedeelte is, dat we niet alleen mensen met verschillende opvattingen hebben gevraagd hier hun licht over te laten schijnen, maar er ook voor gezorgd is, dat enkele auteurs steeds een of meer bijdragen van anderen al hadden gezien en daarop konden reageren. Ik ga het onderwerp hier niet inleiden, want dat dot ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2003 geweld

Redactioneel Op het moment dat ik dit redactioneel schrijf, heb ik juist op het journaal gehoord, dat vanmorgen in mijn eigen wijk, in de Van der Pekstraat in Amsterdam-Noord, terwijl ik een kleine kilometer verderop stond te preken, iemand op straat is doodgeschoten. Op dit moment is nog niet bekend, wie het slachtoffer is. Het is zeker niet het eerste geval in Nederland. Het geweld in onze samenleving neemt toe. Er is sprake van crimineel geweld, er is sprake van z.g. zinloos geweld en van angst onder de bevolking. Meestal weten we niet goed hoe we hierop moeten reageren, want het discours over geweld is het territorium van rechts, van diegenen die roepen over waarden en normen, over de noodzaak van strenger straffen, preventief fouilleren etc. etc. Die sprakeloosheid is ons, in de hele zaak rond de campagne van Fortuyn en vervolgens door de beroering die ontstond door zijn gewelddadige dood, zwaar opgebroken. We kunnen niet meer blijven zwijgen. Maar zoals Karl Barth ooit zei in 1993, als je iets “zur Läge”, over de situatie waarin we ons bevinden, wilt zeggen, dan zul je ook iets te zeggen moeten hebben. Heeft links, hebben wij als Vereniging voor Theologie en Maatschappij, heeft ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2002 Indachtig G.H. ter Schegget

Redactioneel Namens de redactie wil ik graag beginnen alle lezers goede kerstdagen en een strijdbaar 2003 toe te wensen. Een jaar met opnieuw verkiezingen, en wat mij betreft opnieuw een politieke aardverschuiving, maar dan wel een andere kant op! Het grootste deel van deze Ophef wordt opgevuld met het thema: Indachtig G.H. ter Schegget. Dat was de titel van het symposium, dat VTM samen met het Centrum voor Leren en Vieren van de Hervormde Gemeente Amsterdam op 9 november, precies een jaar na zijn overlijden, in de Waalse Kerk in Amsterdam hield. We drukken de openingstoespraak van Jan Lugtigheid af en vervolgens – in de volgorde waarin ze werden gehouden – de lezingen: Eerst die van Hans-Dirk van Hoogstraten: Geschapen door het Woord. Bert ter Schegget en de wetenschappelijke discussie over het subject. Daarna die van Wout van de Spek: De mensenzoon als begin en perspectief. Bert ter Schegget over bijbelse theologie. Vervolgens de lezing van ondergetekende: Zachtmoedige revolutie, Bert ter Schegget over politiek en politieke filosofie. En tenslotte de lezing van Huub Oosterhuis: Stem die de stilte niet breekt, Bert ter Schegget over het hart van de gemeente: gebed en geloof. Huub Oosterhuis eindigde zijn toespraak met een vraag aan Rinse Reeling ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2002 Pech

Redactioneel Voor u ligt het ‘Pech-nummer’ van Ophef. Eigenlijk hadden we het vorige nummer ‘Zorg om de zorg’ beter als pech-nummer aan kunnen duiden. We hadden, leek ons, een mooi en dik nummer voorbereid met een heleboel goede artikelen en toen ging er op het laatste moment iets ernstigs mis. De column van Johannes Diepersloot was wel aangekondigd in het redactioneel, maar trof u niet aan in het blad en hetzelfde gebeurde met het artikel “Er was ruimte voor alle standpunten” van Els Maeckelberge en ‘Wiedergutmachung” van Rainer Wahl. Bovendien werden er nog bladzijden verwisseld, waardoor u op zoek moest naar de afloop van het artikel van Evelien van Melle. Wat een pech! In onze moderne weg-met-pech-maatschappij zouden we dat er niet bij moeten laten zitten. We zouden de verantwoordelijke(n) aan moeten klagen en schadevergoeding eisen, want we hadden immers recht op een goede Ophef. “Zo zij het bij ulieden niet”, schreef Mattheus en zo doen we het dan ook niet. We hebben geaccepteerd, dat we domweg pech hebben gehad. We bieden u in dit nummer de artikelen aan, die u in het vorige hebt gemist en hopen dat u ondanks alles genoten hebt van de rest van Ophef 2002/2. “Weg met ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2002 Zorg om de zorg

Redactioneel Er is veel gebeurd sinds het vorige nummer van Ophef in de eerste week van mei bij u in de brievenbus viel. De man, die ik in mijn vorige redactioneel nog aanduidde als “de man van wie we de naam niet zullen noemen”, Pim Fortuyn, werd op ze 6 mei vermoord en dat had grote impact op de verkiezingen, die op 15 mei, vooral op aandringen van Fortuyns partij de LPF, toch doorgingen. De LPF werd met zesentwintig zetels in een keer de tweede partij van het land en het CDA werd met afstand de grootste partij. Waar de verkiezingsuitslagen in de afgelopen decennia in de regel een vrij vast evenwicht tussen links en rechts lieten zien en de verschuivingen in de regel binnen links en binnen rechts plaatsvonden (soms wonnen D’66 en de kleine linkse partijen van de PvdA en soms ging het omgekeerd, vaak won de VVD ten opzichte van het CDA en soms was het omgekeerd) vond er nu een ongekende ruk naar rechts plaats, dat nu een ruime meerderheid heeft en geen linkse partijen nodig heeft om een regering te vormen. De partijen links van de PvdA wonnen samen weliswaar een paar zetels, maar door de ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2002 Verkiezingsnummer

Redactioneel Met ingang van deze nieuwe, negende, jaargang, heeft Ophef met ondergetekende een nieuwe hoofdredacteur. Dick Boer, die vanaf 1996 deel uitmaakte van de redactie en vanaf 1999 hoofdredacteur was, is daarmee gestopt. Het lukte niet zo gemakkelijk om een opvolger voor hem te vinden, daarom werd uiteindelijk besloten tot een kleine stoelendans. Per 1 januari 2002 is Dick de nieuwe voorzitter van de Vereniging voor Theologie en Maatschappij en de vorige voorzitter, ondergetekende, wordt in zijn plaats hoofdredacteur van Ophef. Daarnaast is ook Rainer Wahl, predikant in Wageningen, toegetreden tot de redactie. U zult hem gelijk leren kennen als een ‘heftig’ en bewogen auteur, die ons uit zal leggen dat Verlichting en fundamentalisme meer met elkaar te maken hebben dan we gewend zijn te denken. Wat betreft het themagedeelte van dit nummer, de eerste drie artikelen, is deze Ophef, zoals de titel op de voorkant al aangeeft, een verkiezingsnummer. Vijfentwintig jaar geleden gaf Opstand, het blad van de Christenen voor het Socialisme, ook een verkiezingsnummer uit. “Geen enkel artikel”, zo werd in het redaktioneel (toen nog met een ‘k’) geschreven, “is gesigneerd, hetgeen betekent dat ze onder verantwoordelijkheid vallen van de redactie. Een uitzondering hierop is het artikel ‘Een weg gebaand’ ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2001

Redactioneel Dit nummer is er één van gedenken. Als gedenken gepland waren de artikelen van Tamis Wever, Rochus Zuurmond en Will Verhoef. Zij vormen de neerslag van de lezingen, die zij hielden op de studiedag ‘In het spoor van Jan Bonsen: Materialistische exegese gisteren en vandaag’. georganiseerd door de Giorano Bruno Academie, op 17 november in Utrecht. geheel niet als een gedenken was het andere thematisch zwaartepunt gedacht: de Bergrede. Daarvoor hadden wij Maarten den Dulk en Bert ter Schegget gevraagd met elkaar in discussie te gaan. Dit naar aanleiding van de boeken die zij recentelijk daarover publiceerden (Maarten den Dulk, De Bergrede. Steunpunt van de vrijheid, Meinema 2001; Bert ter Schegget, Een hart onder de riem. Over de Bergrede, Ten Have 2001). Kort nadat Bert ter Schegget zijn bijdrage had geschreven, kwam hij plotseling te overlijden. Zo zet ook zijn briefwisseling met Maarten den Dulk ons op het spoor van een gedenken van Bert en het belangrijke werk dat hij in en voor kerk en theologie heeft gedaan. Tamis Wever en Rochus Zuurmond herinneren er in hun artikelen aan hoe zeer het gedenken tot het ‘wezen’ van de materialistische exegese behoort, Niet bij wijze van louter herinnering maar als een present ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2001 (anti) Globalisering

Redactioneel Weten wij nú wat de zogenaamde globalisering aanricht? Wie de terroristische agressie tegen het World Trade Centre opvat als een aanval op de democratie, ‘onze’ waarden of ‘de’ beschaving is, denk ik, nog niet genoeg geschrokken over de keerzijde ervan: de wanhoop en de woede, die de beschaafde wereld wereldwijd teweeg brengt. Het was, als ik het mij goed herinner, professor Jan Tinbergen, die, in zijn vertwijfeling over de onwil van het Westen om de Derde Wereld economisch te hulp te komen, eens zei dat een ramp misschien tot inkeer en bekering leiden zou. Welnu, die ramp heeft nu plaatsgevonden. Maar het deprimerende is dat er van inkeer, laat staan van bekering, niet veel te bespeuren valt. Niet bij de Bush-regering met haar oorlogsretoriek, maar ook niet bij die van haar critici, die denken dat een andere Midden Oosten politiek, een actie onder auspiciën van de VN, een religieuze dialoog een geëigender reactie vormen. Niet dat dát op zichzelf geen zinnige alternatieven zijn voor wat de leiding van de VS Waarschijnlijk voor de wereld in petto heeft. Zij raken echter niet aan wat de kern van het probleem vormt: het economisch regime dat de wereld in zijn greep houdt. Zeker, ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2001

Redactioneel Van oudsher speelde de fantasie de rol de werkelijkheid niet te laten voor wat die is. In fantastische verhalen trachten mensen de diepste zin of het uiterste perspectief van het bestaan onder woorden te brengen, in beelden te vatten. De strekking van die fantastische verhalen is niet per se de hoop dat alles anders worden zal. Zij kan evengoed de mythologische uitvergroting zijn van de wanhoop dat de werkelijkheid in de grond van de zaak tot niets leidt of niet meer te beiden heeft dan de eeuwige herhaling van hetzelfde. En het is in elk geval een fantasie die binnen menselijk bereik blijft, ook al wordt daarin gedroomd van onsterfelijkheid, van een zaligheid die van geen ophouden weet. Hoe utopisch het gedroomde utopia ook is, het blijkt toch vaak het product van een almachtsfantasie, waarin de mens alles naar zijn hand zet. Het moet de nieuwe mens zijn, mar deze lijkt verdacht veel op de oude. Hoe dat ook zij, wij mensen zijn blijkbaar van nature geneigd om ons beeld van de toekomst te maken en te fantaseren over de ongekende mogelijkheden die ons daarin te wachten staan. De moderne (natuur) wetenschap en de spectaculaire ontwikkeling van de techniek, die ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2001 Oecumenisch leven

Redactioneel Eind vorig jaar nam oecumenicus Theo Witvliet afscheid van de Universiteit van Amsterdam. De theologische faculteit waar hij doceerde was ondertussen al opgeheven in een faculteit van Geesteswetenschappen. Een opheffing die, anders dan de filosoof Hegel daarmee bedoelde, géén verheffing op een hoger niveau betekende. Het was de teloorgang van de theologie, die vervolgens – ongeveer samenvallend met het afscheid van Theo Witvliet – zijn beslag kreeg in het geheel beëindigen van de opleiding theologie. Wat vooralsnog blijft is enkel een opleiding religiestudies. Het vertrek van Theo Witvliet was dus tegelijk het einde van de oecumenica als wetenschappelijke discipline aan de Amsterdamse universiteit. Dat is, lijkt mij, geen toeval en het staat ook niet op zichzelf. Want het staat voor wat over de hele linie aan de universiteit gebeurt: de ontkoppeling van wetenschap en engagement. De verbinding daarvan was wat het universitaire werk van Theo Witvliet kenmerkte: de beoefening van de oecumene als engagement op zoek naar kennis. De oecumene was niet object van studie maar motief dat tot denken aanzette. Theorie was voor Theo deel van oecumenisch leven, oecumenisch leven was de praxis waar het in zijn theorie om ging. Dat oecumenisch leven is het thema van dit nummer ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 2000 De (on)macht van het slachtoffer

Redactioneel Slachtoffers zijn ‘in. Althans in de excuuscultuur die sinds enige tijd onder ons heerst. Vertegenwoordigers van de daders zijn bereid hun slachtoffers met zoveel woorden te benoemen, schuld te bekennen en eventueel geleden schade financieel te vergoeden. Hoewel zo’n publiek gemaakt schuldbewustzijn meestal tot stand komt onder druk van organisaties van de slachtoffers zelf is de vraag of niet de daders er et best bij wegkomen. Zijn het niet de daders die zich met een ostentatieve schuldverklaring zelf in zonnetje zetten? En vooral: met hun verklaring achter de zaak een punt zetten – alsof zij dat te beslissen hebben? Zodat bij voorbeeld het weer groot geworden Duitsland zich voortaan ‘gewoon’ weer als een grote mogendheid gedragen kan? De Rooms-Katholieke kerk ‘gewoon’ weer de ware kerk wezen kan? Nederland ‘gewoon’ weer in Indonesië orde op zaken Stellen kan? Openbaar schuld belijden als een voortzetting van de aloude arrogantie van de grootmogendheden, de vermogenden, de ‘zijn daden bennen groot’ potentaten, de heersers kortom, met andere middelen? Het slachtofferen gaat immers ‘gewoon’ door. Wat in elk geval meestal doorgaat is de schade die het slachtoffer geleden heeft en die met geen schadevergoeding kan worden goed gemaakt, door geen schuldverklaring uit de wereld geholpen. ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 2000 de heelheid van de schepping

Redactioneel Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden, het conciliair proces met zijn programma ‘gerechtigheid, vrede en de heelheid van de schepping’. In het jargon van het neoliberale vertoog gesproken: een voormoderne onderneming. Waar een modern mens uiteraard niet van weten wil – van weten mag? Die hij zich hoogstens herinnert: ach ja, das war einmal. Wij zijn (weer eens) zo ‘unzeitgemäss’ één aspect van dat conciliair proces uit de vergetelheid te halen. Het thema van dit nummer is ‘de heelheid van de schepping’. Het milieu dus: de natuur en die bedreigd. Bedreigd door de winzucht van een economie die geen grenzen kent, en door de vraatzucht, de reislust en de pretcultuur die zij ons bezorgt. Bedreigd ondertussen ook doordat het zogenaamde milieubewustzijn voldoende emplooi vindt in het gescheiden verzamelen van afval en het lidmaatschap van een het geweten sussende organisatie (hoeveel papier er tegenwoordig opgaat aan acceptgiro’s). Om maar niet te spreken van de energie die opgaat in het duurzaam gebruik van de computers waarop redactionelen als deze geschreven worden. En nieuwe verworvenheden als gratis kranten op alle stations van Nederland voor alle mensen die daar langs komen met alle rotzooi die dat betekent – en de veroorzaker van deze vervuiling ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 2000 Ver van huis

Redactioneel Dit nummer gaat in de eerste plaats over de mensen die ver van huis zijn omdat zij thuis geen leven hebben. Onder ons verblijven zij als asielzoekers – ondertussen ondergebracht in verschillende subcategorieën : illegalen, uitgeprocedeerden, ‘Dublin-vlaimanten’, ‘echte’ en ‘economische’ vluchtelingen. Het verschil dat er zo gemaakt wordt is de graad van ‘Verelendung’ waaraan deze mensen worden onderworpen. Zij vormen in ons bestel het probleem waarvan wij vrezen dat het voor je het weet onoplosbaar wordt. De oplossing blijkt dan in de eerste plaats te worden gezocht in het creëren van een klimaat dat hen duidelijk maakt dat het niet aantrekkelijk is bij ons aan huis te komen. In de feuilletons van onze kwaliteitsbladen is ondertussen het ‘multiculturele debat’ begonnen, waarin een ‘eigen cultuur eerst’ zich paart aan een ongedifferentieerd spreken over allochtonen. Daarmee worden nooit de hier ook talrijk woonachtige Duitsers, Belgen en Engelsen bedoeld. Logisch: die zijn net zo beschaafd als wij en hebben dus alle begrip voor het onderonsje dat ‘de’ allochtonen tot de buitenstaanders maakt die hier in de grond van de zaak niets te zoeken hebben. Als zij tenminste niet meer te bieden hebben dan dat zij op zoek zijn naar een asiel. Dat zij ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 2000 Vindplaatsen arbeid & buurt

Redactioneel De kerk is al een eeuw of wat bezig terrein te verliezen. Secularisatie heeft dat: de wereld verwereldlijkt. In de vijftiger, zestiger jaren waren er nogal wat theologen die dat mooi vonden. Deze verwereldlijking lag in de lijn van waar het kerk en theologie om te doen was: het gaat om de wereld en die bewoonbaar. Het ging om een niet-religieuze interpretatie van het geloof (Bonhoeffer). Ondertussen wordt, ook buiten de kerk, de religie gemist: een wereld zonder religie is koud, leeg, onbewoonbaar. Moet de kerk daar niet op inspelen? Het verloren terrein terugwinnen? Een win-winsituatie: kerk en wereld hebben er baat bij? Maar, voordat wij het ‘algemeen betwijfeld christelijk geloof’ (Kuitert) weer gaan opstoten in de vaart der volkeren, is het zaak dat de kerk haar plaats weet. Weet dat de God, waar zij het over heeft (meent te hebben), niet zomaar overal te vinden is, maar daar wil worden aangetroffen, waar mensen in nood zijn. Omdat de wereld, met of zonder religie, voor hen geen plaats heeft. In deze Ophef worden plekken verkend die op dit punt voor de kerk- en voor wie de zaak van de kerk, de bevrijding van de armen, aan het hart gaat – ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 1999 it’s economy

Redactioneel It’s economy, stupid Conform de heersende tijdgeest is de domoor die hier wordt uitgesliept iemand die niet begrijpt dat je geen mens bent als je niet in aandelen handelt of anderszins achter het grote geld aanzit. En die mogelijkerwijs nog zo naïef is te geloven dat de economie niet het einde van alle wijsheid is. Er nog idealen op na houdt – over een wereld waarin niet het geld regeert maar het gebod de naaste lief te hebben omdat die net als wij recht heeft op een menswaardig bestaan. Deze exoot wordt tot de orde geroepen: het is de economie, domoor. De heersende wel te verstaan, die van de tucht van de markt en het perspectief van de stijgende aandelenkoersen. De ondertussen eeuwig stijgende. Zegt men en spreekt van een ‘new economy’ die van geen val meer weten wil. Je bent, om in de termen te blijven, een dief van je eigen portemonnee als je daaraan niet meedoet. Wie zich aan die tijdgeest niet wenst te conformeren – uit eigenwijsheid, idealisme of ongeloof, hoeft daarom nog niet zo dom te zijn deze slogan met een groots gebaar te verwerpen. Verklapt deze niet een geheim? Reden waarom het niet als waarschuwing vooraf bovenaan ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 1999 De a/ANDER

Redactioneel ‘Wees u zelf’ zei ik tot iemand; Maar hij kon niet: hij was niemand. Zo dichtte De Génestet en het had het motto kunnen zijn voor het laatste nummer met als thematisch deel ‘Identiteit’. Maar verwoordt het niet evenzeer de opmaat voor het thema van dit nummer: de a/Ander…? Verwijst de dichter niet naar de weigering van die ander om zich ‘zelf’ te zijn en zo aan het begrip van de ‘ik’ die ernaar vraagt tegemoet te komen? Hij kan dat niet, hij – of is het een zij? – wenst ‘niemand’ te zijn: ongrijpbaar, n/iemand. Het schuine streepje staat voor een type woordspeling dat deze weigering aanzien wil verschaffen – een type woordspeling overigens dat zich alleen maar typen (afdrukken) laat: het is letterlijk onuitsprekelijk. Dat maakt het ook zo to-the-point: nog eens te onderstrepen hoe onmogelijk het is de a/Ander afdoende onder woorden te brengen. Onmogelijk maar vooral ook ongewenst, ongepast, ontoelaatbaar. De a/Ander is de cultfiguur geworden van een bijkans algemene afkeer van een zich modern dunkende wijze van denken die het juist ideaal vond alles en iedereen op begrip te brengen, die uit was op algehele Verlichting, die heilig geloofde in de maakbaarheid van de samenleving. Een ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 1999 Identiteit

Redactioneel De eeuwige vrede is een droom en niet eens een mooie, en de oorlog een schakel in Gods wereldorde. In haar komen de nobelste deugden van de mens tot uiting. Von Moltke, 1880. Wie zijn wij? Het is 80 jaar geleden dat temidden van de naoorlogse verwarring Rosa Luxemburg werd vermoord en in het Berlijnse Landwehrkanal gegooid. Vijf jaar daarvoor stemde tot haar ontsteltenis de gehele SPD-fractie – Karl Liebknecht incluis – voor het oorlogskrediet; en eensgezind werd de oorlog begonnen. Maar Luxemburg zocht naar een ‘wij’ aan de oorlog voorbij. Opnieuw is er begonnen aan een oorlog vanuit de euvele hoop de vijand in korte tijd een lesje te leren – en dit keer geeft ‘links’ (Clinton Clair, Schröder, Kok) zich niet gewonnen, m aar loopt vooralsnog voorop. Toen waren het de Duitse idealen, nu zijn het de Westerse. Dat is geen gering verschil – zeggen wij. Toen werd ‘der ewige Gott’ aangeroepen. Nu zijn het de universele mensenrechten. Maar wie zijn ‘wij’? Ook nu lijkt de oorlog een middel om eindelijk de idealen kracht bij te zetten. Om weer even onszelf te zijn. En ook nu wordt (werd?) gedacht dat dat kan, zonder er echt voor te hoeven ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1999 Zuiver (II)

Redactioneel In deze eerste Ophef van 1999 wordt voortgeborduurd op het thema ‘zuiverheid’, waarover we het vorige jaar al eerder schreven (98/3). Binnen het kloosterleven met zijn gelofte van het celibaat staat het woord zuiverheid vanouds centraal. Maar welke waarde heeft dit begrip voor diegenen die op een nieuwe wijze willen ‘kloosteren’? In ‘Mijmeren over zuiverheid’ komt uitgebreid aan het woord Betty, een van de zusters van de orde van Julie Postel uit Boxmeer. Elisabeth Posthumus Meyjes had een gesprek met haar. Over het doorgeven van leven langs een niet-biologische weg. Over zuiverheid gesproken: het ergste wat je tegenwoordig kan overkomen is politiek correct te zijn … Susanne Hennecke geeft een aantal beschouwingen over de dubbelzinnigheid van politieke zuiverheid aan de hand van het Cyborgmanifest van Donna Haraway. Over ernst en ironie, en het leven met verschillen. In ‘Dierenliefde” doet Esther van der Panne verslag van een kleine tocht langs Internet op zoek naar het verschijnsel van de ‘straight-edge’ in de muziek. Niet dat natuuraanbidder Jean Jacques Rousseau de eerste fascist was, maar toch. Het oude blad Opstand had hier een zekere traditie… Judith Herzberg is vooral gefascineerd door communicatie in de dagelijkse file met zijn smog. Inge Kooistra las een aantal van ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4/5 1998 Triniteit en klassenstrijd

Redactioneel Ik zal lofzingen met mijn geest, maar ook lofzingen met mijn verstand (1 Cor. 14) In dit nummer van Ophef, dat een dubbelnummer is voor in donkere dagen en daarmee het laatste in dit jaar, staan twee grote teksten centraal. De ene tekst is een opstel van John Videc, getiteld De vertolking van de hemel, waarin het gaat over het verbond in God als garant voor het verbond van mensen. De andere tekst, Het spook en de schaduw, is een herlezing en herdenking van het communistisch manifest, nu 150 jaar oud, door Dick Boer en Rinse Reeling Brouwer. Ogenschijnlijk zijn het twee heel verschillende teksten. De ene, sterk dogmatisch, is in feite niets anders dan een warm pleidooi voor het dogma van de triniteit, dat meest intiem-theologische vertoog over Vader, Zoon en Heilige Geest, altoos in rondedans verkerend omwille van de mens – het moet gezegd: een tekst uit ietwat hogere sferen. De andere, sterk politiek, is een openhartige analyse van de oertekst van het communisme, waarbij wordt aangetoond hoe deze zich reeds in zijn eigen revolutionaire strekking dreigt te verslikken en dus iets aankondigt, van iets spreekt, dat in werkelijkheid omgezet wel mislukken móest – een teken dus over 150 ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 1998 Zuiver (I)

Redactioneel Ons verlangen naar zuiverheid. De stad was zuiver goud, gelijk zuiver glas … (Openb. 21:18) En wikkelde het in zuiver linnen… (Mat. 27:59) Die rein is van handen, en zuiver van hart… (Ps. 24:4) Als Johannes op Patmos tot slot de stad van God ziet nederdalen is het een en al licht en helderheid wat hij ziet. Gods heerlijkheid is als een stralende kracht, waarin alles tot rechtvaardigheid is gekomen, en de achterbaksheid is niet meer. Zag Mozes op de Horeb niet al samen met zijn oudsten de God van Israël “en het was alsof onder zijn voeten een plaveisel lag van lazuur, als de hemel zelf in klaarheid.”(Ex. 24:10)? Dit licht van God is zijn zuiverheid, zijn betrouwbaarheid: God is uit één stuk. Hij haat de zonde en zijn dubbele tong. Daarom dan ook dat er, waar God is, altijd een soort zuivering, loutering plaatsvindt, tot verlichting van alle lasten en verwerping van wat niet deugt. Maar wat mag dat zijn: God is louter licht, na Hiroshima en Nagasaki? En wat mag dat zijn: God als de grote Zuiveraar, aan het einde van deze eeuw met zijn verlangen naar het zuivere ras in Neurenberg, of de partijzuiveringen in Moskou? Ook ons meest oprechte ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 1998 Stemmingen

Redactioneel Verhef uw stem met kracht… De stem van een, die roept in de woestijn… En ik hoorde als een stem van een grote schare…   Geheel ongevraagd breken wij, o lezer, bij u binnen met een Ophef-nummer rondom de aanstaande verkiezingen: Stemmingen. Het moet er maar eens van komen: een helder een eenduidig stem-advies, nu iedereen zich terugtrekt in de dubbelzinnigheden van het leven. “Zingt nu de Heer, stemt allen in, met ons die God lofzingen, want Hij deed ons van het begin, verrukkelijke dingen”. Daarom: wie zich kan vinden in een paars beleid stemme op vadertje Kok, wie lijdt aan intellectuele zelfhaat moet Bolkestein of Jan Marijnissen aandoen, maar wie meent dat verzoening zoiets is als handhaving van het mestbeleid kieze voor een CDA. Of wilt u Hans van Mierloo eindelijk persoonlijk pesten? Stem dan Els Borst… ’t is triest. Wat blijft over? Het GPV. Ach, nee. In deze Ophef wordt niet de christelijke liniaal langs de verschillende partijen gelegd. Het doorrekenen van de verkiezingsprogramma’s door Gods eigen planbureau suggereert toch iets te veel dat ook de Heer zijn partijtje meeblaast met de verkiezingen. Om zich vervolgens nukkend neer te leggen bij de uitslag? Wij wagen het te betwijfelen. In deze ‘stemmingen’ willen we ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1998 Schuilplaatsen van God

Redactioneel Want hij bergt mij in zijn hut ten dage des kwaads, Hij verbergt mij in het verborgene van zijn tent, Hij plaatst mij hoog op een rots. En nu heft mijn hoofd zich op…   Ook David heeft geweten wat het was te moeten schuilen bij de Allerhoogste. “Want wij hebben hier geen blijven stad, maar wij zoeken de toekomstige”. Na hartstochtelijke debatten in ons ‘redactielokaal’ besloten wij het erop te wagen de nood van het asiel en de veilige beslotenheid van het klooster onder één noemer te brengen. Is er misschien meer dat hen verbindt dan je op het eerste gezicht zou denken? Eigenlijk lijken ze maar al te veel op elkaar, de kloosterling die ‘afgestorven aan de wereld’ een nieuwe orde van samenleving vindt, en de uitgeprocedeerde asielzoeker in het centrum die sterft voor het Nederlandse recht… Beiden zijn om zo te zeggen aangewezen op asiel bij God. Van de tent der verzoening dan ook over naar de tent der herbergzaamheid: Schuilplaatsen van God. Wie bijbels-theologisch wil nadenken over asielrechten en bescherming komt al gauw bij de beroemde vrijsteden voor de ‘randfiguren’. Bram Grandia laat zien hoe het thema ‘vluchten’ en ‘aankloppen’ echter veel meer tot de wezenstrekken van de bijbelse mens ...

Lees meer ...

Ophef 5 1997 Rafelranden van verzoening

Redactioneel Een spook waart door Europa – het spook van Verzoening… Nu het allerwegen gonst stelt ook Ophef zijn fakkel op de korenmaat. ‘Uit op verzoening’ is het thema van de komende kerken dag op 25 april 1998 in Kampen, die kerkelijk links en kerkelijk rechts moet samenbrengen. In deze Ophef een voorbereiding op deze dag onder het thema ‘Rafelranden van verzoening’. Immers: niet in het veilige midden, maar aan de bedreigde rand geschiedt verzoening. Toch? Of nemen we het thema daarmee al te serieus? Karel Blanksma bericht over de dagelijkse pogingen tot verzoening in het verscheurden Noord-Ierland aan de hand van een gesprek met Elisa Brandsma, die daar werkte met jongeren. Jan-Willem Menkveld doet levendig verslag van de Europese conferentie in Graz over verzoening afgelopen zomer door een bericht over het oecumenisch dorp en al zijn randbewoners. Berthil Oosting neemt ons mee naar de zinderende woestijn in het boek Leviticus, aan de rand van het heiligdom: wat betekent het spreken van verzoening door Israëls God voor het volk dat Hij bevrijd heeft? Over de heikele verhouding tussen bevrijding en verzoening… De woestijn inmiddels een bloeiende tuin van vrede en recht? Op 15 en 16 september vond er in Jeruzalem een ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 1997

Redactioneel ‘Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen…’ Op 11 januari 1997 vond er een weerzien plaats rondom de op 1 april vorig jaar overleden Rudi van Roon onder de titel Uitgesproken Rudi. In Ophef vindt u zes verhalen die op die dag zijn gehouden, en die allen een aspect van ‘vriendschap’ belichten, het woord dat centraal stond bij het afscheidscollege van Rudi van Roon aan de Horst. Het moge duidelijk zijn dat deze verhalen daarmee, naast een beschouwing over vriendschap in de eerste plaats willen getuigen van de vriend die Rudi van Roon voor de auteurs en vele anderen is geweest. Uitgesproken Rudi geeft de inleiding op de dag weer van Rinse Reeling Brouwer. Hij verheelt niet de hachelijke zaak (ook met het oog op Rudi van Roon) over vriendschap te spreken, en doet meteen een bijbelse duit in het zakje met het verschil tussen de re’a, de oudtestamentische makker, en de Griekse philos, de vriend. Jan Bonsen, naaste collega van Rudi van Roon op de Horst, hield een verhaal met als titel: De rabbi en de leerlingen. Gabber in de strijd Dick Boer sprak over de warmtebron, of noem het rustig de genade, die onmisbaar is bij een ‘communistische’ politiek: ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 1997

Redactioneel Op vrijdag 29 mei jl. overleed Jan Bonsen. Voor velen in onze vereniging een schok en groot verdriet. Hij was van 1971 tot 1973secretaris van het Kritische Kerk Project van de NCSV en jarenlang redacteur van Eltheto; zijn naam is voorgoed verbonden aan de introductie van de ‘materialistische exegese’ en aan de oprichting van de ATO. Jan Bonsen, kortom, behoorde tot een generatie van priesters die lijfelijk leden onder de stoel van Rome vanwege hun gerichtheid op de héle oecumene – en hij volhardde. Het is mede aan deze onverzettelijkheid te danken dat de VTM het licht zag. Met zijn sterven is nu opnieuw iemand die voor velen een ‘vader’ was van ons weggenomen – hij, die juist het vaderhuis wilde verlaten. Op 5 juni is Jan Bonsen begraven. Gelukkig kunnen we hier de woorden afdrukken die Tamis Wever en Nienke van Dijk daarbij uitspraken. Daarnaast een ‘mozaïsch’ lied dat Herman Verbeek ons toestuurde: Leraar. Moge zijn naam zo binnen de VTM bewaard blijven tegen de rim-ram van de tijd. Hoe kwetsbaar en ontoereikend al de woorden zijn die gesproken worden bij de dood moge verder duidelijk worden aan dit nummer, dat gewijd is aan het eeuwige leven, misschien zelfs ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 1997

Redactioneel O, mijn God. Waarom hebt Gij ons verlaten. We meenden de boekenweek en zijn thema, actueel dieptepunt waar het gaat om de lieve Heer en zijn Letteren, vrijmoedig te kunnen passeren. Dit moest er natuurlijk mee eindigen, dat nu ook God voorgoed tussen de rook van de ramsj is verdwenen, en zijn bloedeloos offer thans op es papierversnipperaars altaren wordt volbracht. Het was al verdacht om: bij de tijd, of: hoogst actueel te zijn. Maar langzamerhand begint het ridicuul te worden. Ophef opent met een gebed van Thomas Naastepad, die een jaar geleden, op 26 maart, overleed. Het is overgenomen uit de bundel Tegen des Levensloop (te vinden bij de betere Slegte). Wij bieden verder een uiterst onactueel thema aan: het gezin. Waarom het nooit zal worden wat het graag zo graag wil: almachtig, alom vertegenwoordig: één geloof, één norm en één moraal; één lichaam, drie kinderen en een eigen huis. De heilige familie: ze wil al zo lang en blijft maar een farce! Eerst twee artikelen die terugblikken. Fransz-Joseph Hors, al jaren innig in de echt verbonden met de Heidelberger Catechismus, kijkt met behulp van deze orthodoxe belijdenis terug op de vrolijke verwachting van het flikkerlijf aan het begin ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1997 De lof der traagheid

Redactioneel Onze dienares van het milieu, minister de Boer, hield onlangs een pleidooi voor zogenaamde ‘onthaasting’, en toverde een chinees spreekwoord uit haar koffertje: ‘Heeft u haast, ga dan zitten’. Als snel kwam de aap uit de mouw: we moeten volgens de minister meer nadenken. We moeten meer bewust omgaan met onze tijd. We moeten prioriteiten weten te stellen. Tja, en laat dat nou precies passen in de filosofie van het almachtige paars om alles nog efficiënter, nog gestroomlijnder, nog beheerster en nog winstgevender te laten verlopen. Origineel kunnen we dus niet genoemd worden met het thema van deze Ophef: De lof der traagheid. Maar of wij ons daarmee in het koor van de minister willen scharen is een tweede. Ons stond eigenlijk iets ander voor ogen. Is niet dringend geboden een kunst van vertraging die de tijd eerder nutteloos dan overproductief doet zijn; die eigenlijk lak heeft aan al dat flitsdenken. Niks geen kwaliteitsuurtjes en keuzes maken, maar liever baden in zeeën van tragende tijd. Dus – hoezeer ook de kerkvaders de zonde der traagheid bezwoeren, en Jezus volgens Marcus een ontzettende haast had, we wagen het er op: een lof op het langzame leven. Om niet meer te hoeven ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 1996 Friedrich Wilhelm Marquardt

Redactioneel   Op 27 september jl. hield Prof. Dr. Friedrich-Wilhelm Marquardt (systematisch theoloog uit Berlijn) een gastcollege aan de Theologische Faculteit van de Universiteit van Amsterdam, en was derhalve een week in het land. Ophef besteedt door middel van dit Marquardt-Ophef-Themanummer aandacht aan dit bezoek en het werk van deze voor Ophef lezers niet meer onbekende theoloog. Het leek ons een goede zaak om, nu de kans zich voordeed, een apart nummer aan hem te wijden, waarin hij zelf aan het woord zou kunnen komen en vanuit verschillende invalshoeken zijn werk zou worden belicht dan wel van commentaar en toelichting voorzien. We zijn dan ook blij dat we, naast de tekst van het gastcollege dat Marquardt gaf, die vertaald werd door Dick Boer, hier alle vier de lezingen kunnen publiceren die werden gehouden op de studiedag die door de Theologische Faculteit van de Universiteit van Amsterdam rondom zijn dogmatiek georganiseerd werd, on de naam Eerst de Jood en dan de Griek. Helaas kunnen we nog niet beschikken over een uitgebreide reactie, die Marquardt nog wilde schrijven. Deze is ons toegezegd, en zal in één van de komende nummers van Ophef verschijnen. Wellicht een goede reden voor hen die nog geen abonnee zijn ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 1996

Redactioneel   Nu de Nederlandse bisschoppenconferentie wat betreft de broodvraag het socialisme voorgoed links gepasseerd lijkt te hebben, wordt het tijd voor een helder geluid. Voor u ligt een nieuwe, herfst dikke uitgave van Ophef – altijd te laat, altijd te vroeg. Maar nooit op tijd. Ons redactielid Karel Blanksma reisde af naar de Oostenrijkse bergen om deel te nemen aan de Europese vrouwenconferentie te Gmunden, en brengt een inspirerend geluid over het sacrament van het alledaagse leven aan de keukentafel, maar ook over de Westerse dominantie die zich hier liet gelden. Interviews met drie deelneemsters uit landen die niet bepaald dominant genoemd mogen worden, Sevi Abana (Albanië) en Michaela Rabu (Roemenië) en Araitz Lirbula (Spanje), maken duidelijk hoe verschillend dit alledaags bestaan er overigens uitziet. Wat bedoelt Paulus dan met de muur die is afgebroken: ‘Want Hij is onze vrede (…) tot één lichaam verbonden, weder met God te verzoenen’. Een exegese van Dini van Veldhoven van Efese. Vrede? Verzoening? Berthil Oosting, betrokken bij de Tweede Europese oecumenische Assemblee van kerken te Graz in 1997, met het thema ‘Verzoening, gave van God – bron van nieuw leven’, zet vraagtekens bij het vanzelfsprekend gemak waarmee dit woord wordt opgenomen in kerkelijke kringen. Ook ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 1996

Redactioneel   Neen-zeggen Woorden als ja en nee evenzogoed als de woorden goed en slecht hebben geen eigen betekenis, want zijn afhankelijk van waarop ze slaan. nu lijkt er inmiddels nog maar weinig in onze samenleving ergens op te slaan. De indruk is dan ook dat het obstinate nee, uit te spreken als nei of nog platter variant, een in veler mond bestorven woord is als uitdrukking van een moderne levensinstelling en die inhoudt dat men nièt genegen is als individu ook maar enige structurele bijdrage te leveren aan het verbeteren van ons samenleven en die van anderen, want ‘waar slaat het allemaal nog op?’. Met een welbewuste verzetshouding heeft dat echter weinig tot niets van doen. Evenmin overigens met een welbewuste egocentrische hedonistische houding, waar Bolkenstein en de Paus zich zorgen over zeggen te maken, want voor de meesten is het werkelijke hedonisme louter de wijkende horizon van de reclamespotjes op TV die ze inmiddels allang hebben leren weg te zappen, want het onbereikbare wordt vermoeiend om steeds maar naar te moeten kijken. Het probleem is evenwel dat ze er niet bepaald opstandiger door worden maar wel consumptieverlangender of verlangend naar meer consumptievermogen. En wie zal hen dat bestrijden, onder het dictaat ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1996

Van de redactie   ‘Wie organiseert de moraal in deze tijd?’, was de vraag die de redactie zich stelde als mogelijke leidraad voor de inhoudelijke strekking van dit nummer. “Niemand meer en dat is gelukkig”, antwoordt Theo Salemink in zijn bijdrage aan dit nummer, evenwel niet zonder ook de vraag te stellen: “Wie organiseert nog solidariteit met de nieuwe armen, met de slachtoffers, hier en ginder?”. Ofwel: “Wie bestrijdt de onverschilligheid. Velen , maar zonder een groot verband en dat is een probleem”. Met dit hoofdartikel willen we een aanzet geven tot een discussie, die wij in de komende nummers willen voortzetten. en discussie die we ook willen aangaan met vertegenwoordigers van andere bewegingen en tradities dan die van maatschappijkritische christenen. In dit nummer al wel een tweetal artikelen over – in kerk verband georganiseerde – enkelen van de velen die blijvend de onverschilligheid bestrijden. René van Bemmel schrijft over nieuwe vormen van diaconaat in de snel veranderende samenleving. Esther van der Panne over het Kerk-zijn van de Nassaukerkgemeente met en in de buurt, waarover Paula Irik verslag heeft gedaan in het boek Een dapper zootje ongeregeld. Trinus Hoekstra reflecteert – theoretisch en historisch – in zijn bijdrage de (traditionele) kerkelijke moraal ...

Lees meer ...

Ophef nr. 5 1995

Redactioneel   Prof. C.W. Mönnich (31 mei 1915- 28 juli 1994) wist het altijd al en beter dan wie ook: ‘Wij mensen kennen elkaar niet, wij lege hulsels op zoek naar vervulling. Wij kennen daarom ook de mensen van het verleden niet. … Er zijn gegevens overgebleven, in schrijfsels, in bouwsels, in maaksels, in grondsporen,’ al is daarmee wel degelijk menselijke realiteit van vroeger te reconstrueren. En ‘…geschiedenis is altijd opnieuw willen verstaan wat mijn erfdeel is, geschiedenis is… interpretatie en herinterpretatie’ (vgl. De koning te rijk, 1975). Toch of beter juist hierom meenden wij dat het tijd werd, nu Mönnich zelf deel is geworden van ons erfdeel, in Ophef aandacht aan Mönnich te besteden. En wel, opdat het onze inzet blijft de betekenis van zijn nagelaten werk te willen begrijpen, met alle onvrede waarmee dat vermengd zal blijven, omdat onze verbondenheid met het werk dat Mönnich ons heeft nagelaten altijd fragmentarisch zal blijven. Een andere verbondenheid is ook niet mogelijk, zoals hij ons heeft geleerd. Het leek toeval, maar zal het niet zijn, dat in dezelfde tijd de Stichting Vrienden en vriendinnen van de theologische faculteit van de UvA besloot een studiedag ter ere van Mönnich, 31 oktober jl. te organiseren, ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 1995

Redactioneel   Het blijft een pijnlijke vaststelling: zelfs de Eros in haar of zijn gestalte van de liefkozing is nooit van dubbelzinnigheid verstoken geweest, en is dat nog steeds niet. En is de vraag hoe deze dubbelzinnigheid op te heffen of te overwinnen nog immer een niet uitgemaakte zaak in het durende, ook filosofische en theologische, debat tussen vrouwen en mannen. Anne-Claire Mulder gaat in haar artikel in op de kritiek van Luce Irigaray op Emmanuel Levinas’ voorstelling van de erotische relatie. Terwijl voor Hans de Vies, bij onderkenning van dat Levinas’ fenomenologie van de eros een hoogst ongelukkig staaltje van seksuele differentie (verschil aanbrengen/onderkennen) is, de vraag kan blijven staan of we daarmee uit het oog moeten verliezen dat voor Levinas met de eros de toekomst op het spel staat. Berthe van Soest neemt ons mee in een detectiveachtige ontleding, deconstructie, van Marcus 6:16-28, om exegetisch te achterhalen wie nu Johannes de Doper zijn dood op het geweten heeft. Karel Blanksma bericht ons hoe vanuit Nederland (Zaandstad, Tilburg en Amsterdam) de betrokkenheid met het oorlogsdrama op de Balkan en met vredesgroepen aldaar concreet vorm gegeven wordt of gezocht wordt naar hoe dat te doen. Wessel ten Bom maakt ons deelgenoot van ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2/3 1995

Redactioneel   Het ene menselijk lichaam is het andere nog niet, meenden we in de redactie, en wilden aan deze wel erg algemeen geponeerde waarheid eens in Ophef theologische aandacht besteden. En dat bij onderkenning dat, zonder geest, elk menselijk lichaam eerder gelijk een zootje dorre botten (Ezechiël) is of anders wel aangekleed lijkt met doorgaans nogal dubieuze, waaronder ook theologische (vanaf Paulus), duidingen en waarderingen, en dikwijls schaamteloos gereduceerd blijkt te zijn tot z’n maatschappelijke nuttigheid onder de gegeven verhoudingen en economische orde. Hiermee is het thematisch accent aangegeven, dat een aantal artikelen (uit-)draagt. Maar dit dubbel nummer bevat meer. Zo treft u de tekst aan van de lezing die werd gehouden op de themadag van VTM (8 april jl.). Maar ook artikelen over contextuele theologie, over de theologie van Julie Hopkins en die van Chung Hyun Kung, en een samenvatting van een openbaar college door Annelies van Heyst over ‘zorg’ (-ethiek) gerelateerd aan vrouwen. Voorts een aantal besprekingen met recente dissertaties: die van Mieke Aerts over mevrouw Klompé , van Harm Dane over ‘kerkelijk vormingswerk’, van Franz-Joseph Hirs over James Baldwin, en van Herman Noordegraaf over Bart de Ligt. Alsook een bespreking van Leo Oosterveens studie ‘Geloven in de moderniteit’, ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1995

  Redactioneel   Als gevolg van het, in de loop der eeuwen, steeds meer op de voorgrond treden van de rede, heeft ooit de gedachte aan zoiets als ‘terug naar de natuur’ post kunnen vatten. Maar daar kan ‘natuurlijk’ geen sprake van zijn. Er bestaat niet een weg terug naar de natuur. Rousseau, met zijn romantische opvatting daarvan, werd al terecht gekritiseerd door iemand als De Sade, die wel heel plastisch de morele onverschilligheid van de natuur aan de orde stelde, nadat de tot verlichting gekomen mens de bovennatuurlijke schraging en e godsdienstige duiding van de natuur had ondermijnd. De Sade toonde daarmee aan dat de mens alleen door culturele regulatie aan de morele onverschilligheid van de natuur zou kunnen ontkomen, en wel door het steeds weer in het leven roepen van dwang- en disciplineringssystemen en daarbij horende theoretische en morele rechtvaardigingen, waaronder, als gevolg van de vermeende eigenmachtigheid van de rede, ook de meest afschuwelijke (zoals over de rassen of over de seksuele ‘natuur’ van mensen). Sindsdien zitten we in last voor wat betreft het bepalen van onze verhouding tot de natuur, en van de verhouding tussen cultuur en natuur. De van God los gedachte rede verwerd veelal tot een louter instrumentele ...

Lees meer ...

Ophef nr. 5 1994 Miskotte Honderd en één

Redactioneel   Herdenken is als onderdeel van het bewaren van het maatschappelijke of collectieve geheugen levensnoodzakelijk. Vandaag de dag misschien nog wel meer dan voorheen. Terwijl tegelijkertijd onder druk van de commerciële en ‘massa culturele’ eisen van dat ‘vandaag de dag’ veel van het herdenken – en er wordt wat herdacht en aangegrepen tot het organiseren van manifestaties, tentoonstellingen en symposia – dreigt te resulteren in het vermaken van het herdenkbare tot kitsch. De afstand tussen het heden en de tijd van de herdenkbare persoon of het herdenkbare gebeuren wordt simpelweg opgeheven door platte invoeging van het verleden in het heden. Gevoegd bij de oh zo menselijke onhebbelijkheid ons – steeds maar weer – helden te maken kan herdenken dan verworden tot idolatrie, als summum van verderf van geschiedenis tot kitsch. Een kitsch waarin niet alleen de herinnering van het verleden maar ook de verbeelding van het heden en het verlangen van de toekomst geen betekenis meer hebben. En waarin het vermogen kritisch te onderscheiden te loor gaat. En in weerwil van de idolatrie-kritische strekking van de (bijbelse) theologie zelf is ook iemand als – de binnen protestants Nederland inmiddels als belangwekkend onderkende dominee-theoloog – K.H. Miskotte (1894-1976) niet zondermeer ervoor gevrijwaard ...

Lees meer ...

Ophef nr. 4 1994

Redactioneel Om de beoogde thematische strekking van het vierde nummer van Ophef voor ons zelf aan te geven, omschreven we die als ‘Nederland is bang’. Met deze korte duiding doelden we op de in Nederland zich (weer) sterk manifesterende vormen van racisme, xenofobie en nationalistisch sentiment, als effect van toegenomen maatschappelijke onzekerheid. Een ontwikkeling die niet tot ons land beperkt is. De afkeurenswaardigheid of stuitende onfatsoenlijkheid van racisme, xenofobie of etnische danwel nationalistische superioriteit is snel uit te spreken, theologisch te ondersteunen en gelovig te belijden. Maar verklaard en begrepen zijn ze daarmee nog niet. Angst, bestaansangst zal meestal het dragende motief zijn. Maar de tegenstrijdige uitwerkingen ervan dan nog vaak niet historisch, economisch, sociaal-psychologisch of theologisch goed of afdoende te vatten. Toch zullen we steeds weer de radicale, etnische en nationalistische fantasieën (mythen) moeten proberen te begrijpen, de materialiteit ervan te door zien, en daarbij moeten beseffen dat afkeer, afweer en afgunst vaak onontwarbaar samengaan. En waarbij ‘het narcisme van het kleine verschil’, zoals Freud het noemde, de onderlinge (raciale, etnische of godsdienstige) vreemdheid tussen mensen buitenproportioneel uitvergroot en tot inzet kan maken van onderlinge wrijvingen, botsingen tot en met oorlogen en “zuiveringen” aan toe. In dit nummer van Ophef ...

Lees meer ...

Ophef nr. 3 1994

redactioneel   Zelfs Aristoteles had al, lang voor Christus, begrepen dat wij niets kunnen beginnen met het transcedent gegeven ‘goed en kwaad’, en derhalve niets met een niet met reële praktijken en politiek verboden ethiek. In dit nummer van Ophef wilden we daarom – tegén het steeds maar weer vergeten daarvan – in een thematisch gedeelte de ethiek als praktische kritiek, naar de diverse bereiken van maatschappij en wereld, aan de orde stellen. Het blijft in dit nummer bij eerste aanzetten, maar wij hopen het debat in volgende nummers voort te zetten. Zo kritiseert José Höhne-Sparborth de onwaarachtigheid van een roep naar ethiek, die niet stoelt op de door het ‘transnationale kapitaal’ overwoekerde en gedicteerde realiteit hier en vooral in landen van de uitgebuite wereld (voorheen de derde wereld genoemd). En zo brengt Prof. Bianchi, bepaald niet voor de eerste keer maar nog steeds volstrekt terecht, het ethisch principe van de verzoening in het geding tégen een nog immer slechts met nog meer opsluiting dreigende reactie op (een momenteel ook nog eens vermeende toename van) criminaliteit en onveiligheid. En stelt Tamis Wever ‘het vraagstuk’ van goed en kwaad aan de orde door middel van een exegese van Jeremia’s klaagpsalm. Voorts weerspiegelt dit ...

Lees meer ...

Ophef nr. 2 1994

redactioneel Het was de eerste zonnige dag sinds mensenheugenis, die 23e april. Mensen krioelden over de markt en de terrassen zaten vol. Binnen, in het Amsterdamse Mozeshuis, weerstonden bijna honderd mensen de lenteverlokkingen om samen met elkaar de Vereniging voor Theologie en Maatschappij (VTM) nieuw élan te bezorgen, mogelijk gemaakt door de toestroom van vele nieuwe mensen uit de beweging Christenen voor het Socialisme (CvS). Het werd een dag vol verhalen, een sprankelende studiedag vol bemoediging en inspiratie. Deze ‘politiek-theologische’ verhalen, daar gehouden onder de titel ‘Lijnen en breuken’, zes kortere en twee langere, vonden we goed genoeg om aan u door te geven, in de hoop dat ook het lezen ervan inspiratie zal oproepen. Voor dit tweede nummer van Ophef kozen we er vijf uit, van Erik Borgman, Jeanne van Engelen, Theo Salemink, Will Verhoef en Coen Wessel en we komen er in het derde (zomer)nummer op terug. De rest van deze Ophef bestaat uit kritische besprekingen van boeken (Friedrich-Wilhelm Marquardt, André Lascaris, Gerard Somsen) en van proefschriften (Christina Hack en Klara Butting). Ook van dit nummer van Ophef geldt: laat ons weten wat u van ons blad vindt. En: zegt het voort. Want hartstocht moet je delen, met zoveel ...

Lees meer ...

Ophef nr. 1 1994 Geschiedenis

Redactioneel Ophef, zo heet na uitvoering beraad, dit nieuwe blad. Ophef is een voortzetting van Opstand, tijdschrift van de beweging Christenen voor het Socialisme, en Vlugschrift, van de vereniging voor Theologie en Maatschappij. Ophef zal vijf maal per jaar verschijnen in een omvang van ongeveer 40 bladzijden. Het blad wordt gezamenlijk gemaakt door de redacties van voornoemde bladen, is een uitgave van VTM en wordt geproduceerd door uitgeverij Narratio in Gorinchem. De titel van ons blad roept behoeft wellicht enige toelichting. Voor de hand ligt dat we met dit blad ophef willen maken over wat er ons na aan het hart ligt: bevrijdende theologie in denken en doen binnen de Nederlandse context. En daar mag wat ons betreft ook wel enig vertier bij. Dat het nieuwe blad voortkomt uit het opheffen en fuseren van twee andere tijdschriften klinkt in de titel mee, maar liever willen we verwijzen naar het oude maar altijd actuele motto van de opheffing van alle maatschappelijke systemen waarin de mens een vernederend, geknecht en veracht wezen is, welk mens dan ook. Wat dit verlangen en deze strijd te betekenen hebben voor theologie en christendom, daar willen we ons in de kolommen van dit blad nadrukkelijk en hartstochtelijk ...

Lees meer ...